1. YAZARLAR

  2. BÜLENT KARAYEL

  3. 49 Bakanın 6 kez değişen isimle görev yaptığı TARIM serüvenimiz!
BÜLENT KARAYEL

BÜLENT KARAYEL

Ziraat Yüksek Mühendisi
Yazarın Tüm Yazıları >

49 Bakanın 6 kez değişen isimle görev yaptığı TARIM serüvenimiz!

A+A-

Ziraat Mühendisi olarak gözümde canlandı koskoca mazi....

Tarım Bakanlığı, Osmanlı İmparatorluğu’nun devlet teşkilatı içerisinde, “Ziraat Nezareti” adı ile yer almıştır.Cumhuriyetin kurulması Tarım bakanlığı farklı isimlerle milletimize hizmet etmiştir. Tarım ülkesi olan Türkiye Cumhuriyeti'nde hiçbir bakanlığın bu kadar isim ve sorumluluk alanı değişmemiştir..Kuruluşundan bu yana Pakdemirli ile birlikte 49 kişinin bakanlık yaptığı Tarım Bakanlığı’nın kuruluş öyküsünü, tarım ile ilgili nelerin yapıldığını ve görev yapan bakanların çalışmalarını kısaca değerlendirelim.

*6 Mart 1924 tarih ve 63 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren “432 sayılı Ziraat ve Ticaret Vekâletleri Teşkili Hakkında Kanun” ile İktisat Vekâleti kaldırılarak, bunun yerine Ziraat ve Ticaret Vekâleti adı altında iki ayrı Bakanlık oluşturulmuştur. Böylece kamu yönetim sistemimiz içerisinde ilk kez bağımsız bir Tarım Bakanlığı kurulmuştur.

*21 Ocak 1928 tarih ve 63 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren “1200 sayılı Ticaret ve Ziraat Vekâletlerinin Tevhidi ve İktisat Vekâleti Teşkili Hakkında Kanun” ile daha önce birbirinden bağımsız ve iki ayrı Bakanlık olarak oluşturulmuş Ziraat ve Ticaret Bakanlıkları, İktisat Vekâleti adı altında tekrar birleştirilmiştir. Böylece Tarım Bakanlığı, 3 yıl kapatılmıştır.

*30 Aralık 1931 tarih ve 1989 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren “1910 Sayılı Ziraat Vekâleti Teşkiline Dair Kanun” ile Ziraat Vekâleti, İktisat Vekâleti’nden ayrılarak ikinci kez yeniden bağımsız bir Tarım Bakanlığı kurulmuş ve Ziraat, Orman ve Baytar (Veteriner) Genel Müdürlükleri bakanlığa bağlanmışlardır.

Türkiye Cumhuriyeti’nde ilk Tarım Bakanlığı görevini Zekai Apaydın yapmıştır. 1. İsmet İnönü hükümetinde Milli Savunma Bakanlığı yapan Apaydın, 2. İnönü hükümetinde ilk kez kurulan Ziraat (Tarım) Bakanlığı görevine getirilmiştir. 6 Mart 1924 tarihinde göreve başlayan Apaydın, Londra büyükelçiliğine atandığından 5 ay görev yapmıştır.Apaydın’dan sonra Tarım Bakanlığı görevini Şükrü Kaya yürütmüştür. Kaya, hükümet değişikliği nedeniyle bakanlık görevinde 3 ay kalmış, 22 Kasım 1924 tarihinde görevi Fehmi Ataç’a devretmiştir. Büyük Taarruz’dan önce Maliye Vekilliği görevini başarıyla yürüten Ataç, 2 Mart 1925 tarihine kadar Tarım Bakanlığı koltuğunda oturmuştur. 3 Mart 1925’de bakanlık görevine bir hukukçu olan Mehmet Sabri Toprak gelmiştir. Toprak, sık sık değişen Tarım Bakanlığı’nda 2 yıl kalmış, 3. İnönü hükümetinin sona ermesiyle bakanlık görevi 30 Ekim 1927 yılında bitmiştir. 4. İnönü hükümetinde Ziraat Bakanlığı, İktisat Vekâleti ile birleştirilmiştir. Mustafa Rahmi Köken, 26 Eylül 1930 tarihine kadar Ticaret, Ekonomi ve Tarım Bakanlığı görevinde bulunmuştur.

1931 yılında Tarım Bakanlığı’nın İktisat Vekâleti’nden ayrılıp tekrar kurulmasıyla, ilk kez bir Ziraat Mühendisi bakanlık görevine getirilmiştir. 6. İnönü hükümetinde, İstanbul Halkalı Yüksek Ziraat Okulu mezunu ve Almanya’da Zootekni ile Sütçülük ihtisası yapan Reşat Muhlis Erkmen, Tarım Bakanı olmuştur. 4 Mayıs 1931 tarihinde bakanlık görevine başlayan Erkmen, 30 Ekim 1937 yılına kadar görevi yürütmüştür. Erkmen, bakanlık yaptığı süre içerisinde Ankara Ziraat Mektebi ve Atatürk Orman Çiftliği’nin kurulmasında önemli rol oynamıştır.

Türkiye’de 1937 yılında Celal Bayar hükümeti dönemi başlamıştır. Tarım Bakanlığı da bu dönemde yasal olarak yeniden yapılandırılmış, taşra birimlerinin örgüt yapısı ilk kez oluşturulmuştur. 14 Haziran 1937 tarih ve 3629 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan “3203 sayılı Ziraat Vekâleti Vazife ve Teşkilat Kanunu” ile üç ana hizmet birimi; Ziraat ve Veteriner İşleri Genel Müdürlükleri ve Pamuk işleri Müdürlüğü yanında tüzel kişiliğe haiz katma bütçeli bir birim olan Orman Genel Müdürlüğü olmak üzere 4 ana hizmet ve bağlı kuruluşu kapsayan bir bakanlık merkez örgütü oluşturulmuştur. Bakanlıkta yasal yapılandırma olduğu dönemde bakanlık görevini Şakir Kesebir yapmıştır. Kesebir, 1. Bayar hükümetinin bitmesiyle bakanlık görevinden 10 Kasım 1938’de ayrılmıştır. 2. Bayar hükümeti ile birlikte Faik Kurdoğlu, Tarım Bakanı olmuştur. Adana Ticaret Borsası’nın yapılandırılmasında büyük katkıları olan Kurdoğlu, ilk defa yurt çapında pamuk kongresi düzenleyerek büyük başarıya imza atmıştır. 1939’dan 1942 yılına kadar süren Refik Saydam hükümetinde Muhlis Erkmen tekrar Tarım Bakanlığı görevini yürütmüştür.

1942 yılında kurulan ve 1946 yılına kadar devam eden 1. ve 2. Saraçoğlu hükümetlerinde Tarım Bakanı olarak Prof. Dr. Şevket Raşit Hatipoğlu görev yapmıştır. Hatipoğlu’nun bakanlık yaptığı sürede, Türkiye tarım reformunun temel taşları olan yasaları hazırlandığı ve kurumları oluşturduğu kayıtlara geçmiştir. 7 Ağustos 1946 yılında bakanlık görevinden ayrılmış, 10 Haziran 1948 tarihine kadar Ziraat Mühendisi Tahsin Coşkan bakanlık yapmıştır. 20. yüzyılın ilk yarısına gelene kadar ise Hasan Saka ve Şemsettin Günaltay hükümetleri döneminde Ali Cavit Oral, Tarım Bakanlığı yapmıştır.

Ve 20. yüzyılın ikinci yarısı. 1950 yılında Türkiye’de Adnan Menderes dönemi başlamıştır. Menderes hükümetinde Tarım Bakanlığı görevine Nihat Şevket İyriboz getirildi. Bilim adamı ve Ziraat Mühendisi olan Bakan Bornova Zirai Mücadele Enstitüsü’nü kurmuştur. 21 eseri bulunan İyriboz, 27 Mayıs darbesinde Kayseri ve Buca cezaevlerinde tutuklu kalmıştır. İyriboz, 9 Mart 1951 yılında hükümetinin düşmesi sonucu bakanlık görevinden ayrılmıştır. 27 Mayıs 1960 darbesine kadar Menderes 5 hükümet kurmuştur. Menderes hükümetleri döneminde Nihat İyriboz’un yanı sıra Nedim Ökmen ile Esat Budakoğlu Tarım Bakanlığı yapmışlardır.

1965 yılına kadar Türkiye’de tarım alanında herhangi bir gelişme yaşanmamıştır. Darbenin ardından kurulan Milli Birlik Komitesi Hükümetleri döneminde Tarım Bakanlığı görevini Feridun Üstün yürütmüştür. Cemal Gürsel’in Cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından geçici olarak kurulan 2. Milli Birlik Komitesi Hükümetinde bakanlığa Prof. Dr. Osman Tosun getirilmiştir. 9. İnönü hükümetinde Mehmet İzmen, 10. İnönü hükümetinde Mehmet Turan Şahin ve Turan Kapanlı bakanlık yapmış isimlerdir.

27 Ekim 1965’de Süleyman Demirel, Türk siyaset tarihine başbakan olarak girmiştir. 1. Demirel hükümetinin Tarım Bakanı ise Bahri Dağdaş olmuştur. 28 Ekim 1965 tarihinde bakan olan Dağdaş, 11 Ağustos 1969 yılına kadar görevi yürütmüştür. “Efsanevi bakan”olarak nitelendirilen Dağdaş, yeşil devrimi gerçekleştirmiş, birçok ansiklopedik bilgiye göre Türkiye’yi açlıktan kurtarmıştır. 1965 yılında yazdığı “Türkiye’nin tarım politikası” adlı kitap, Ziraat Fakültesi öğrencilerine ders olarak okutulmaktadır. Şeker Fabrikaları’nın kurulmasına öncülük den Dağdaş’ın adına Konya’da araştırma enstitüsü bulunmaktadır.

Cumhurbaşkanlığı’nın 26 Ocak 1974 tarih ve 4/92 sayılı onayları ile kurulan 1. Bülent Ecevit, CHP-MSP hükümetinin onay yazısıyla, Tarım Bakanlığı’nın adı değiştirilerek “Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı” haline dönüştürülmüştür. 1974 yılına kadar Tarım Bakanlığı’nda Mesut Erez, İlhami Ertem, Orhan Dikmen, İlyas Karagöz ve Ahmet Nusret Tuna görev yapmıştır. 1974’de Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’na Prof. Dr. Korkut Özal gelmiştir. 10 ay bakanlık görevinde bulunan Özal’dan görevi Sadi Irmak hükümetiyle birlikte Prof. Dr. Reşat Aktan devralmıştır. 4. Demirel, 1. Milliyetçi Cephe hükümetinin kurulmasıyla tekrar Özal, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı görevine getirilmiş ve 21 Haziran 1977 yılına kadar bakanlık görevini sürdürmüştür. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nda 1 aylık Fikret Gündoğan dönemi başlamış, 5. Demirel hükümetiyle Fehim Adak bakan olmuştur. Hükümetlerin sık sık değişmesiyle Tarım Bakanları’nın da değiştiği görülmektedir. Adak, 6 ay görevde kalmış, ancak 3. Ecevit hükümetinin kurulmasıyla Mehmet Yüceler bakanlığa seçilmiştir. Demirel, 12 Kasım’da 1979’da tekrar başbakan olunca Tarım Bakanı Cemal Külahlı olmuş ve 12 Eylül 1980 darbesine kadar görevde kalmıştır.

12 Eylül 1980 darbesinin ardından Türk siyasi tarihi yeniden şekillenmiştir. Birçok siyasi sürgüne gönderilirken, Bülent Ulusu hükümeti kurulmuştur. Ulusu hükümetinin Tarım Bakanlığı’na, Atatürk Üniversitesi Rektörlüğü de yapan Prof. Dr. Sabahattin Özbek getirilmiştir. Özbek’in bakanlık yaptığı dönemde, 17 Şubat 1981 tarih ve 17254 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan “2384 Sayılı Orman Bakanlığı’nın Tarım Bakanlığı’na Devri Hakkındaki Kanun” ile bakanlığın adı “Tarım ve Orman Bakanlığı” olarak değiştirilmiştir. Özbek, Adana’da Ziraat Fakültesi’nin kurulmasında büyük rol oynamıştır. 13 Aralık 1983 tarihine kadar bakanlık yapan Özbek’in yerini, 1. Turgut Özal hükümeti ile birlikte Hüsnü Doğan almıştır. Doğan, bakan olur olmaz bakanlığın yapısında değişikliğe gitmiştir. 14 Aralık 1983 tarih ve 18251 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan “183 sayılı Kanun Hükmünde Kararname” ile Köyişleri ve Kooperatifler Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlanarak Bakanlığın adı “Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı” olarak değiştirilmiştir. Parlamento dışından Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı görevine getirilen Doğan, 5 buçuk yıl aralıksız bakanlık yapmıştır.

9 Kasım 1989’da kurulan Yıldırım Akbulut hükümetinde Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı’na Lütfullah Kayalar getirilmiştir. 2 yıl bakanlık görevini yürüten Kayalar’ın, Hüsnü Doğan’dan sonra vasıfsız kaldığı savunulmaktadır. 1. Mesut Yılmaz hükümetiyle bakanlığa İlker Tuncay getirilmiş, ancak hükümetinin yıkılmasıyla Tuncay’ın görevi de 5 ay sonra sona ermiştir. 1991 yılında 7. Demirel hükümeti kurulmuştur. Demirel hükümetinin Tarım Bakanlığını ise Necmettin Cevheri yapmıştır. Cevheri zamanında, Tarım Bakanlığı’nın şuan ki merkezi örgüt yapısını şekillendiren değişiklikler gerçekleştirilmiştir. 09.08.1991 tarih ve 20955 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan “441 ve 442 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameler” çıkarılmıştır. Kararnameler ile Orman Bakanlığı ikinci kez ayrılmış ve Bakanlığın adı “441 sayılı Kanun Hükmünde Kararname” ile Tarım ve Köyişleri Bakanlığı olarak değiştirilmiştir. Özellikle Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP)’nin faaliyete geçmesinde büyük emeği olan geçmiştir. Cevheri’nin bakanlık görevi 25 Haziran 1993’de sona ermiştir.

Süleyman Demirel’in 1993 yılında cumhurbaşkanı olmasıyla Türkiye’de bir ilk gerçekleşmiş ve bir kadın başbakan olmuştur. 25 Haziran 1993 tarihinde Tunsu Çiller hükümeti kurulmuş, dönemin Tarım ve Köyişleri Bakanlığını ise Refaiddin Şahin yapmıştır.Kaliteli buğday ekimini özendirici çalışmalara imza atan Şahin’in görev süresinde ilk kez un ihracatı yapılmıştır. 1996 yılına kadar başbakan olan Çiller döneminde Nafiz Kurt da Tarım Bakanlığı görevini yürütmüştür. 5 ay görev yapan Kurt, bakanlar arasında tek lise mezunu olarak yer almaktadır.

6 Mart 1996 tarihinde kurulan ve 3 ay sonra düşen 2. Yılmaz hükümetinde Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’na İsmet Attila getirilmiştir. Attila, Necmettin Erbakan’ın Refah-Yol hükümeti ile görevini bırakmıştır. Yeni dönemin Tarım Bakanı Musa Demirci olmuştur. 29 Haziran 1996 yılında aldığı görevi tam 1 yıl sürdüren Demirci, ithal etin Türkiye’ye girmesine yasak getirmiştir. Demirci’nin bakanlık döneminde getirilen yasak günümüze kadar uygulanmış, Mehdi Eker ile tekrar canlı hayvan ithalatına izin verilmiştir.

1997 genel seçimlerinde hükümet tekrar değişmiş ve 3. Yılmaz Anasol-D hükümeti kurulmuştur. Dönemin Tarım ve Köyişleri Bakanı ise Mustafa Rüştü Taşar olmuştur. 30 Haziran 1997’de görevine başlayan Taşar, 11 Ocak 1999 tarihinde bakanlıktan ayrılmıştır. Taşar döneminde cumhuriyet tarihinde bir ilk gerçekleşmiş ve 1. Tarım Şura’sı düzenlenmiştir. Mera Kanunu da Taşar döneminde çıkarken, 50 yıllık gıda mevzuatı değiştirilmiş ve gıda yönetmeliği yasalaştırılmıştır. 3. Yılmaz hükümeti düştükten sonra 11 Ocak 1999’da geçici 4. Ecevit hükümeti kurulmuştur. Geçici hükümetin Tarım Bakanlığı’na Mahmut Erdir getirilmiştir. 1999 genel seçimlerine kadar 5 ay bakanlık görevini yürüten Erdir, seçimlerinin ardından görevini Prof. Dr. Hüsnü Yusuf Gökalp’a devretmiştir. Gökalp, 5. Ecevit hükümetinin (DSP-MHP-ANAP) Milliyetçi Hareket Parti’li bakanıdır. 18 Kasım 2002 tarihine kadar görevde kalan Gökalp, Doğrudan Gelir Desteği (DGD) ödemelerinin mimarıdır.

2002 yılından itibaren Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) rüzgârı başlamıştır. Büyük bir oy alarak tek başına iktidara gelen AK Parti de ilk hükümeti Abdullah Gül kurmuştur. 58. hükümetin Tarım Bakanlığı’na Sami Güçlü getirilmiştir. İktisatçı olan Güçlü, 2003 yılında Recep Tayyip Erdoğan’ın milletvekili seçilmesi ve 59. hükümeti kurarak başbakan olmasıyla görevinde kalmıştır. 2,5 yıl bakanlık görevinde kalan Sami Güçlü,3 Haziran 2005 yılında Başbakan Erdoğan tarafından bakanlık görevinden alınmıştır. Yerine Veteriner olan Mehmet Mehdi Eker getirilmiştir. DGD ödemelerini kaldırmış, alan bazlı destekleme modelini hayata geçirmiştir. Musa Demirci döneminde yasaklanan canlı hayvan ve et ithalatı yasağı da Eker döneminde kaldırılmış, yüksek et fiyatlarının düşürülmesi amacıyla canlı hayvan ithalatına izin verilmiştir. Tarımda girdi maliyetlerinin artması nedeniyle her fırsatta üreticilerin tepkisi alan Eker, bakanlıkta yapısal değişiklik yaptı. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 2011 yılında “Tarım,Gıda ve Hayvanlık Bakanlığı” olarak bakanlığın ismi bir kez daha değişti.2015 Yılında kurulan seçim hükümetinde Kutbettin Arzu Tarım,Gıda ve Hayvanlık bakanı olarak atanmıştır. Daha sonra Faruk Çelik ve Dr. Ahmet Eşref Fakıbaba Bakanlık koltuğuna oturmuştur. Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçildikten sonra bakanlık Orman Bakanlığı ile bir kez daha birleşerek adı Tarım ve Orman Bakanlığı olmuş ve Bekir Pakdemirli de yeni dönemin ilk Bakanı olmuştur.

Cumhuriyet tarihi boyunca 49 bakanın görev yaptığı Tarım Bakanlığı’nda, görevde en uzun Mehmet Mehdi Eker kaldı. Eker, 10 yıl bakanlık görevini yürüttü. Bakanlık koltuğunda en az oturan isim ise 1 ay ile Fikret Gündoğan... Mevcut bakanımız Bekir Pakdemirli 10 Temmuz 2018'den beri Tarım ve Orman Bakanı olarak göreve devam etmektedir. Bir Ziraat Mühendisi olarak tarihi incelediğim zaman, 49 bakandan sadece 9 bakanımız ziraat kökenli olup diğerleri farklı meslek gruplarındandır. Bütün meslek gruplarına büyük saygım var. Nasıl bir Ziraat Mühendisi Sağlık Bakanlığını ya da Adalet Bakanlığında mesleki bilgisi eksik olduğu için tam olarak yönetemezse, Tarım Bakanlığı da aynı şekilde mesleki bilgi gerektirmektedir. "Tarım ülkesi olan Türkiye Cumhuriyeti'nde tarım neden gelişmiyor" sorusunu cevabını çok da uzakta aramamak lazım.

Yazıların her türlü yasal sorumluluğu Yazarın kendisine aittir. Kaynak gösterilse dahi yazının tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan yazının bir bölümü, alıntılanan yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
3 Yorum