1. HABERLER

  2. GÜNDEM

  3. Hürriyet gazetesinden cinsiyetçi dile karşı rehber
Hürriyet gazetesinden cinsiyetçi dile karşı rehber

Hürriyet gazetesinden cinsiyetçi dile karşı rehber

Hürriyet gazetesi genel yayın yönetmeni Fikret Bila bugün kaleme aldığı yazısında, yeni bir dönem başlattıklarını duyurdu.

A+A-

Cinsiyetçi dilin yayınlardan temizlenmesi amacıyla öncü bir çalışmayı yaşama geçirdiklerini bildiren Bila, yazısının son bölümünde, cinsiyetçi dile karşı oluşturdukları rehberi yayınladı.

İşte o rehber:

HÜRRİYET GAZETESİ CİNSİYETÇİ DİLE KARŞI REHBER

Adam, adam olmak, adam gibi davranmak, adam gibi konuşmak, adamakıllı yerine insan olmak, insan gibi ya da doğru dürüst davranmak, doğru dürüst konuşmak, doğru dürüst ifadeleri kullanılmalı, iyi özelliklerin erkeklere atfedildiğini gösteren ‘adam’la başlayan kullanımlara dikkat edilmeli. Örneğin “Bu işyerine birkaç adam daha lazım” cümlesindeki adam yerine eleman, kişi, çalışan, insan kelimelerinden biri olabilir.

 

Adam adama savunma yerine birebir savunma tercih edilmeli.

 

Adamına göre yerine kişisine göre demeli.

 

Bayan yerine kadın kullanılmalı ancak takım vb kurumun kendi adında olduğunda kalabilir.

 

Bilimadamı yerine biliminsanı, gerektiğinde bilimkadını-adamı kullanılmalı.

 

Cinnet getirme: Bu tanımı, uzmanlar yapmadıkça ve bu şekilde haber olarak servis edilmedikçe kullanmaktan kaçınmalı. Genellikle erkeklerin uyguladığı şiddet haberlerinde şiddetin etkisini azaltmaya yaramaktadır.

 

Cinsel istismar: Çocuklarda ve akli dengesi yerinde olmayan mağdurlarda kullanılmalı. Kadınlara yönelik cinsel şiddette ise cinsel saldırı, olaya göre cinsel taciz ve tecavüz kelimeleri tercih edilmeli.

 

Cinsel sapma, cinsel sapkınlık: Gazeteci haber yazarken heteroseksüellik ve tekeşlilik dışındaki yaşamların uygunsuz olduğuna karar vermemeli, ahlaki değerler bahanesinin arkasına sığınmamalı.

 

Dayak yemek, şiddet görmek, tecavüze uğramak yerine dayak atan, şiddet uygulayan, tecavüz eden, yani edilgen yerine etken, erkeğin eylemini öne çıkaran kullanımlar tercih edilmeli.

 

Erkek gibi-kız gibi benzetmeleri erkekleri daha üstün, iyi göstermek ya da kızları aşağılamak, onların zayıf yönlerini öne çıkarmak için kullanılmamalı. Örnek olarak “Erkek gibi cevap vermek” (mert, dürüst, korkusuzca) ya da “Kız gibi ağlamak” verilebilir.

 

Erkek sözü, sözünün eri gibi tanımlamalardan kaçınmalı.

 

Genç kızların rüyası vb. yaygın kullanımlar tercih edilmemeli.

 

Hayat kadını-eskort-telekız yerine fahişe ya da seks işçisi kullanılabilir.

 

İnsanoğlu yerine insan denmeli.

 

Kız-oğlan kullanımında çocuklarda kız çocuk ve oğlan çocuk, gençlerde genç kız, genç oğlan, genç kadın, genç erkek tercih edilmeli.

 

Kız almak, kız vermek kullanılmamalı. Örneğin, “Sevdiği kızı vermeyen aileyi öldüren…” yerine “Sevdiği kızla birlikte olmasına (ya da evlenmesine) izin vermeyen aileyi öldüren…” ifadesi kullanılmalı.

 

Kızlık soyadı yerine evlilik öncesi adı, ilk soyadı tercih edilmeli.

 

Namussuz, ahlaksız, sapkın gibi ahlaki değerleri yansıtan ifadelerden kaçınmalı.

 

Normal/anormal gibi tanımlamalar da ilişkileri, cinselliği içeren haberlerde bir değerlendirme aracı olarak kullanılmamalı.

 

Yasak aşk, gayrimeşru ilişki gibi yine toplumun ahlak ölçülerinin arkasına sığınılarak normal ve anormal ikiliği yaratan kullanımlardan kaçınılmalı.

KULLANIMINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN KELİME VE İFADELER

 

Kadın kelimesinin kullanımı:

Kadın polis, kadın gazeteci, kadın sürücü gibi erkeğin norm, kadının norm dışı gibi gösterildiği kullanımlara yer verilmemeli. Örneğin “Kadın sürücü kaza yaptı” dememeli. Ancak haberin ana konusu o kadın ya da kadınlarsa, örneğin kadın gazetecilerin kurduğu komisyon, kadın polislerin dertleri ya da toplamda 3 kişi olan kadın maden işçisi gibi; o zaman başlıkta da belirtilebilir.

Gece geç vakitte, mini etekle, bar çıkışı vb: Bu gibi detaylar verilirken haberde yaşanan olumsuzluğun bir kısmının da bu gibi toplumca ‘uygun’ görülmeyen hareketler olduğuna bağlı olduğunun iması yapılmamalı, bu ayrıntılar haberin ana konusu değilse verilmemeli.

Aşk cinayeti, kıskançlık cinayeti, töre cinayeti, cinnet cinayeti, namus cinayeti (ya da kurşunu, dehşeti vb), namusunu temizlemek vb.: Suça bir sebep tanımlayan ve suçu hafifletici bir etken gibi gösterilen bu tip kullanımlar başlığa çıkarılmamalı.

Biseksüel, eşcinsel, lezbiyen, travesti, transseksüel, interseks, panseksüel: Haberin ana konusu, kişinin kendi açıklaması değilse ya da bu durum yüzünden yaşanan mağduriyet, hak arayışı sunulmuyorsa nasıl heteroseksüel denmiyorsa bu kelimeler de kullanılmamalı. Yine heteroseksüelliğin ‘normal’, heteroseksüel dışı yaşamların ise ‘anormal’ olduğu ikilikçi düşünce yapısından kaçınılmalı. Ayrıca pek çok yerde LGBTİ birey kullanımı tercih edilse de herkesi bir yerde toplar gibi, LGBTİ birey demek yerine transseksüel, lezbiyen, eşcinsel vb. kelimeler de kullanılabilir.

Öldürülenin ardından: Haberdeki bir taraf öldürülmüşse, kendi savunmasını da yapamayacağı için diğer tarafın açıklamasındaki; genellikle eşcinsel cinayetlerinde kullanılan “Para karşılığı seks yapmak istedi” vb. ya da kadın cinayetlerinde kullanılan “Aldatıyordu”, “Namusumu temizledim” gibi ifadelere yer verilmemeli.

Atasözleri ve deyimler: “Elinin hamuruyla”, “Evde kalmak”, “Kızını dövmeyen dizini döver gibi sayıları çok olan cinsiyetçi atasözlerine ve deyimler kullanılmamalı.

ANCAK söyleşilerde ve haberlerde kişinin kendi ifadeleri, bu rehber doğrultusunda değiştirilmeden, konuştukları gibi bırakılmalı.

YASAL UYARI: Yayınlanan haberin tüm hakları AVAZ MEDYA Grubu'na aittir. Kaynak gösterilse dahi haberin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haberin bir bölümü, alıntılanan habere aktif link verilerek kullanılabilir.

HABERE YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.