1. YAZARLAR

  2. HARUN YILMAZ

  3. Ölümünün 40. Yılında Oğuz Atay
HARUN YILMAZ

HARUN YILMAZ

Yazarın Tüm Yazıları >

Ölümünün 40. Yılında Oğuz Atay

A+A-

Ben buradayım sevgili okuyucum, sen neredesin acaba?

Korkuyu Beklerken adlı öykü kitabının sonunda okuyucusuna böyle seslenmişti. Gerçekten o dönemde okuyucu, Oğuz Atay’ı henüz anlamamış veya Oğuz Atay okuyucusu henüz ortaya çıkmamıştı. İlk romanı Tutunamayanlar yayınlandığında dönemin edebiyat çevrelerince bile sorgulanmış ve eleştirilmişti. Ancak Oğuz Atay konuşulup tartışılıyordu. Ne olduğunu tam çıkaramasalar da bu metinlerin arkasında bir şeyler olduğu insanlar tarafından seziliyordu. Kendisi bu durumu şöyle ifade etmişti. ‘’Eleştirmenlerimizin, daha doğrusu uzun süredir yazmayanların dışında olanların kafasında belirlenmiş, sınırları çizilmiş bir roman tanımı var sanıyorum. Bu yüzden bir kitabı bu ölçülere uyup uymamasına göre değerlendiriyorlar. Belki de benim yazdığım, bir bakıma karmaşık ve alışılmadık sayfalar için henüz yeni bir kalıp bulamadılar.’’ Oğuz Atay Tutunamayanlar romanıyla TRT 1970 Roman Ödülü'nü kazanmıştır.

1973 yılında Tutunamayanlar’ın ardından yazdığı Tehlikeli Oyunlar adlı roman Türk edebiyatında başlattığı sarsıntıyı haklı çıkarmıştı. Bu iki eserin edebiyatımızda çok önemli bir yeri vardır. Tutunamayanlar ve Tehlikeli Oyunlar hem Türk edebiyatında bir yeniliktir hem de yazıldığı dönemde herkesi şaşırtmayı başarmıştır. Edebiyatımızın ilk üst kurmaca örnekleri kabul edilir.

Oğuz Atay romanlarında gerçek ile kurgu arasındaki ilişkiyi sorgulayarak bu ikisi arasında yeni bir kurgu yaratmıştır. Delilik ve intihar motiflerini ele alan Oğuz Atay’ın eserlerinde Kafka esintileri göze çarpar. Örneğin Korkuyu Beklerken adlı öyküsünde, aldığı bir mektupla hayatı değişen kahraman ve öyküdeki bilinmezlikler Kafka hikayelerini çağrıştırır. Zaten sevdiği ve etkilendiği yazarların başında Kafka ve Dostoyevski’yi saymaktadır. Ona göre hayatı roman olanlar değil, bir romandan etkilenenler roman yazabilir!

Yapımcı ve yönetmen Halit Refiğ, ‘’Tutunamayanlar’’ı okuyunca çok şaşırdığını, çünkü bir ilk roman ve yeni roman denemesi için çok olgun ve güçlü bir edebiyat eseri ile karşılaştığını ifade eder. Sağlığında değerini bilenler bir elin parmaklarını geçmezken 1980’li yıllardan sonra Oğuz Atay patlama yapmıştır. Sadece Türk edebiyatının en önemli yazarlarından biri olmakla kalmamış, birçok eleştirmen tarafından bir dünya yazarı olarak kabul edilmiştir.

Birazcık eserlerinden bahsedecek olursak; Tutunamayanlar, bir intihar mektubuyla başlar. Turgut Özben arkadaşı Selim Işık’ın intihar mektubunu okur ve nedenlerini araştırmaya koyulur. Araştırdıkça da yaşadığı düzenden kopar, evinden karısından ve rahat yaşantısından uzaklaşır. Yaşadığı hayatı sorgulamaya başlar. Selim Işık kültürlü bir insandır. Oscar Wilde, Nietzsche, Freud, Tolstoy gibi yazarları okumuştur. Kendini bazen Don Quijote bazen de Oblomov’un yerine koyar, ayrıca Hazreti İsa’ya yakınlık duyar. Doğu Batı kültürleri arasında var olmaya çalışan Türk aydınının kendini arayışı konu edilir. Eserde düş ve gerçek birbirine karışmıştır.

Tehlikeli Oyunlar ’da Oğuz Atay çevreye uyum sağlayamayan, bunalıma girmiş, içi ikilem ve problemlerle dolu bir insanı ele alır. Kahraman Hikmet Benol normal giden hayatını terk edip bir gecekonduya taşınır. Dış dünyadan sıyrılıp kendini bulmaya çalışır ve kendi dünyasına sığınır. Emekli albay Hüsamettin Bey ile yaptığı konuşmalar ve çözümlemeler okuyucuya kendinden çok şey buldurur. Hikmet Benol burada da aradığını bulamaz ve intihar eder. Aslında Hikmet Benol bir nevi Tutunamayan Turgut Özben’in devamıdır. Tehlikeli Oyunlar Tutunamayanlar’a göre daha derli toplu bir romandır.

Bir Bilim Adamının Romanı diğer kitaplarından ayrı değerlendirilmelidir çünkü bu roman gerçekten yaşamış bir insanın hayat hikâyesidir. Kendisinin de belirttiği gibi bu roman belgelere dayanmaktadır ve kahramanı diğerlerinden farklıdır. Ancak kahraman yine diğer romanlarındaki gibi bilgili ve kültürlüdür. Bir roman olarak ele alındığında eser daha anlaşılır ve açıktır.  Roman kahramanı hayatın içinde yer alır, içine kapanmaz, sorunları bulup çözmeye meyillidir. Romanda anlatılan kişi bir dönem Oğuz Atay’ın da hocası olan Prof. Dr. Mustafa İnan’dır.

Oyunlarla Yaşayanlar Oğuz Atay’ın ilk ve tek oyunudur. Ne yazık ki çok istemesine rağmen oyunun sahnelendiğini göremeden ölmüştür. Beyninde tümör olduğunu öğrenen Oğuz Atay Londra’ya tedavi için gitse de çabalar fayda etmez. Eylembilim adlı romanı yarım kalır. Ön çalışmalarını yaptığı Türkiye’nin Ruhu adlı romanını da yazamadan 13 Aralık 1977’de 43 yaşında hayatını kaybeder. Sağlığında hiçbir kitabının ikinci baskısını görememiştir.

Korkuyu Beklerken bir öykü kitabıdır ve enfes hikayelerden oluşmaktadır. Kahramanlar yine toplumdan kendini soyutlamış yalnız insanlardır. İçinde Korkuyu Beklerken, Beyaz Mantolu Adam, Bir Mektup gibi çok güçlü hikayeler yer alır.

Oğuz Atay bir mühendis ve akademisyendir. Yapıtlarıyla edebiyatımıza yeni bir tarz getirmiştir. Eserlerinde hayalle gerçek girift haldedir. Bazı karakterlerin gerçekten var olup olmadıkları belli değildir. Günümüz insanı Oğuz Atay’ı okuyunca kendinden çok şey bulur çünkü hepimiz yer yer yaşadığımız hayatı sorgularız ve değiştirmek isteriz. Hepimizin aklına zaman zaman çekip gitmek gelir ve elbette anlaşılmak isteriz. O, Türk toplumunu, modernleşme çabasını, kendi değerlerimizi ve arada kalmışlığımızı çok iyi gözlemlemişti. Oğuz Atay’ı ölümünün 40. Yılında anarken yazıyı Tehlikeli Oyunlar’dan Hikmet Benol’un albay Hüsamettin’e yaptığı bir monolog ile bitirelim.

‘’Fakat Allah kahretsin, insan anlatmak istiyor albayım; böyle budalaca bir özleme kapılıyor. Bir yandan da hiç konuşmak istemiyor. Tıpkı oyunlardaki gibi çelişik duyguların altında eziliyor. Fakat benim de sevmeye hakkım yok mu albayım? Yok. Peki albayım. Ben de susarım o zaman. Gecekondumda oturur anlaşılmayı beklerim. Fakat albayım, adresimi bilmeden beni nasıl bulup anlayacaklar? Sorarım size: Nasıl? Kim bilecek benim insanlardan kaçtığımı? Ben ölmek istiyorum sayın albayım, ölmek. Bir yandan da göz ucuyla ölümümün nasıl karşılanacağını seyretmek istiyorum. Tehlikeli oyunlar oynamak istiyor insan; bir yandan da kılına zarar gelsin istemiyor. Küçük oyunlar istemiyorum albayım’’

 

 

Yazıların her türlü yasal sorumluluğu Yazarın kendisine aittir. Kaynak gösterilse dahi yazının tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan yazının bir bölümü, alıntılanan yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
1 Yorum