15 Temmuz Şehitler ve Fatih Sultan Mehmet köprüleri ile çok sayıda otoyol ve çevre yolunun mülkiyet devri olmaksızın 30 yıllığına işletme hakkının devredilmesine yönelik karar Resmî Gazete’de yayımlandı. Özelleştirme işlemlerinin 31 Aralık 2031’e kadar tamamlanması öngörülürken Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, kararın doğrudan ihaleye çıkıldığı anlamına gelmediğini açıkladı. İdare ayrıca 600 milyon doların yıllık kâr değil gelir olduğunu bildirdi.
Köprü ve Otoyollarda 30 Yıllık Yeni Dönem
Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluğunda bulunan çok sayıda otoyol, bağlantı yolu ve İstanbul Boğazı’ndaki iki köprüye ilişkin yeni karar Resmî Gazete’de yayımlandı.
Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen varlıkların özelleştirme kapsamındaki işlemlerinde mülkiyet devri yapılmadan 30 yıllık işletme hakkı modeli öngörüldü.
Sürecin işletme hakkının devri, kiralama veya gelir ortaklığı gibi yöntemlerle gerçekleştirilebileceği belirtildi. Özelleştirme işlemlerinin ise 31 Aralık 2031 tarihine kadar tamamlanması planlanıyor.
15 Temmuz ve Fatih Sultan Mehmet Köprüleri Kapsamda
Kararda 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ile Fatih Sultan Mehmet Köprüsü de yer aldı.
Her iki köprü daha önce, 2010 yılında özelleştirme kapsamına alınmıştı. Yeni kararda köprülerin yanı sıra farklı bölgelerdeki otoyollar ve çevre yollarına da işaret edildi.
Söz konusu varlıkların tesisleri, bağlantı yolları ve gişeleriyle birlikte bütün hâlinde veya parçalar şeklinde işletme hakkı devrine konu olabilmesi öngörülüyor.
Hangi Otoyollar Özelleştirme Kapsamında?
Yeni kararla Niğde-Pozantı Otoyolu, Gaziantep Çevre Otoyolu ve Bursa Çevre Otoyolu ile bunlara bağlı bağlantı yolları ve hizmet tesisleri özelleştirme programına dâhil edildi.
Kararda daha önce kapsamda bulunan Edirne-İstanbul-Ankara, Pozantı-Tarsus-Mersin, Tarsus-Adana-Gaziantep, Toprakkale-İskenderun, Gaziantep-Şanlıurfa, İzmir-Çeşme ve İzmir-Aydın otoyollarına da yer verildi.
İzmir ve Ankara çevre otoyolları da karar kapsamında belirtilen yollar arasında bulunuyor.
Köprü ve Otoyolların Mülkiyeti Devredilecek mi?
Özelleştirme İdaresi Başkanlığının açıklamasına göre model, kamuya ait varlıkların mülkiyetinin satılmasını öngörmüyor.
Köprü ve otoyolların mülkiyeti devlette kalacak, işletme hakkının ise belirli bir süre için devredilmesi değerlendirilecek.
Devir işlemleri tamamlanıncaya kadar yolların bakım ve onarım faaliyetlerini Karayolları Genel Müdürlüğü sürdürecek. İşletmenin devredilmesinin ardından ise KGM’nin denetleyici konumda olacağı belirtildi.
Özelleştirme İdaresinden Köprü ve Otoyol Açıklaması
Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, kararın ardından kamuoyunda gündeme gelen tartışmalara ilişkin açıklama yaptı.
İdare, KGM tarafından işletilen otoyol ve köprülere yönelik teknik, hukuki ve mali hazırlık çalışmalarının ilgili kurumlarla koordinasyon içerisinde devam ettiğini bildirdi.
Çalışmaların kamu varlıklarının satılmasına yönelik olmadığı özellikle vurgulandı.
“Öncelik Gelir Elde Etmek Değil”
Özelleştirme İdaresi, değerlendirilmekte olan modelin hedeflerine ilişkin ayrıntılı bilgi verdi.
Açıklamada şu ifadeler kullanıldı:
"Bu modelde öncelik gelir elde etmek değil, otoyollarda hizmet kalitesini yükseltmek, bakım ve yatırımları hızlandırmak ve işletme verimliliğini artırmaktır. Diğer yandan, kamuoyunda otoyolların yıllık 600 milyon dolar kar ettiği ve 30 yıllık toplam karın 18 milyar dolara ulaştığı yönünde eksik ve yanıltıcı değerlendirmeler yapılmaktadır. Oysa 600 milyon dolar kar değil, gelirdir. Bu tutarın yaklaşık 300 milyon doları bakım ve onarım giderlerine ayrılmaktadır. Ayrıca önemli tutarda yatırım ve yenileme harcamaları ile personel ve işletme giderleri bulunmaktadır. Tüm bu maliyetler göz ardı edilerek yapılan hesaplamalar, otoyolların gerçek ekonomik değerini yansıtmamakta ve kamuoyunu yanıltmaktadır."
“600 Milyon Dolar Kâr Değil, Gelir”
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, kamuoyundaki yıllık 600 milyon dolarlık kâr iddiasına karşı çıkarak bu rakamın gelir olduğunu açıkladı.
İdarenin verdiği bilgiye göre söz konusu 600 milyon doların yaklaşık 300 milyon doları bakım ve onarım giderlerine ayrılıyor.
Bunun dışında yatırım, yenileme, personel ve işletme giderlerinin de bulunduğu belirtilerek yalnızca gelir üzerinden 30 yıllık kâr hesabı yapılmasının doğru olmadığı savunuldu.
18 Milyar Dolarlık Hesaba Yanıt
ÖİB, yıllık 600 milyon dolar üzerinden 30 yıllık dönemde 18 milyar dolarlık kâr oluşacağı yönündeki hesaplamalara da yanıt verdi.
Açıklamada şu ifadeye yer verildi:
"Bu nedenle 600 milyon doların doğrudan 30 yıl ile çarpılarak '30 yıllık kar' veya 'kamu zararı' hesabı yapılması teknik ve mali açıdan geçerli değildir. Altyapı değerlemelerinde trafik projeksiyonları, bakım ve yenileme yatırımları, işletme ve personel giderleri, finansman maliyetleri ve riskler birlikte dikkate alınır."
İdare böylece altyapı varlıklarının ekonomik değerinin belirlenmesinde yalnızca mevcut gelir rakamının dikkate alınamayacağını bildirdi.
Ücretsiz Otoyollar Ücretli mi Olacak?
Özelleştirme İdaresi Başkanlığının açıklamasında ücretsiz otoyolların ücretli hâle getirilmesine yönelik herhangi bir karar bulunmadığı belirtildi.
Açıklamayla birlikte sürücülerin merak ettiği geçiş ücretleri konusuna da değinildi.
İdare, geçiş ücretlerine ilişkin ilave bir artış kararı alınmadığını bildirdi. Dolayısıyla yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı tek başına ücretsiz yolların ücretlendirileceği veya mevcut geçiş ücretlerinin artırılacağı anlamına gelmiyor.
Otoyol Çalışanlarının Hakları İçin Açıklama
Kararın ardından gündeme gelen konulardan biri de mevcut çalışanların durumu oldu.
Özelleştirme İdaresi, çalışanların mevcut haklarını kaybetmesine yol açacak herhangi bir karar bulunmadığını açıkladı.
Yürütülen çalışmaların temel amacının hizmet kalitesinin artırılması, bakım ve yatırımların hızlandırılması, işletme verimliliğinin yükseltilmesi ve sürdürülebilir altyapı yönetiminin oluşturulması olduğu ifade edildi.
Resmî Gazete Kararı İhale Anlamına Geliyor mu?
Özelleştirme İdaresi Başkanlığına göre Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı, doğrudan özelleştirme ihalesine çıkıldığı anlamına gelmiyor.
Kararla ÖİB’nin yapılacak işlemler konusunda yetkilendirildiği belirtildi.
Sürecin ilgili mevzuat doğrultusunda şeffaflık, rekabet ve hesap verebilirlik ilkeleri esas alınarak yürütüleceği bildirildi.
Köprü ve Otoyollarda Süreç 2031’e Kadar Tamamlanacak
Köprü ve otoyollara ilişkin özelleştirme işlemlerinin 31 Aralık 2031 tarihine kadar tamamlanması öngörülüyor.
Planlanan model kapsamında mülkiyet kamuda kalırken işletme hakkı 30 yıllığına devredilebilecek. Devir tamamlanana kadar bakım ve onarım faaliyetlerini KGM yürütmeye devam edecek.
Özelleştirme İdaresinin açıklamasıyla birlikte, kararın doğrudan ihale anlamına gelmediği, ücretsiz otoyolları ücretli hâle getiren veya geçiş ücretlerine ilave zam getiren bir kararın bulunmadığı da kamuoyuna duyuruldu.