ABD ile İran arasında aylardır süren gerilimde dikkat çeken bir diplomatik eşik aşıldı. Washington ve Tahran yönetimlerinin, savaşı sonlandırmak ve kapsamlı nükleer müzakerelerin önünü açmak amacıyla hazırlanan 14 maddelik bir mutabakat metni üzerinde uzlaşmaya yaklaştığı bildirildi. Sürece ilişkin ilk resmi değerlendirme ise İran’dan geldi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, uluslararası basına yansıyan haberleri doğrulayarak, “ABD'nin 14 maddelik barış teklifini değerlendiriyoruz.” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, iki ülke arasında uzun süredir devam eden kriz hattında yeni bir dönemin kapısını aralayabilecek gelişme olarak yorumlandı.
14 Maddelik Mutabakat ve 48 Saatlik Kritik Süreç
Beyaz Saray’a yakın kaynaklara göre, taraflar arasında hazırlanan taslak metin tek sayfadan oluşuyor ancak içeriği oldukça kapsamlı. Anlaşmanın savaşı resmen sona erdirmesi ve ardından 30 günlük yoğun bir müzakere takvimini başlatması öngörülüyor.
İran’ın kritik maddelere ilişkin nihai yanıtını önümüzdeki 48 saat içinde iletmesi bekleniyor. Diplomatik kulislerde, Tahran’ın özellikle nükleer program ve yaptırımlar konusundaki başlıklara temkinli yaklaştığı belirtiliyor.
Anlaşmanın imzalanması halinde, askeri gerilimin düşürülmesi ve bölgede tansiyonun kontrol altına alınması için yeni bir diplomasi trafiği başlayacak.
Nükleer Program, Yaptırımlar ve Hürmüz Boğazı
Taslak metinde en dikkat çeken başlık, İran’ın nükleer zenginleştirme faaliyetlerine uzun süreli ara vermesi. Buna göre Tahran’ın 12 ila 15 yıl boyunca yüksek düzeyli zenginleştirme çalışmalarını durdurması, nükleer silah geliştirmeme taahhüdünde bulunması ve yer altı tesislerini devre dışı bırakması öngörülüyor.
Metinde ayrıca Birleşmiş Milletler müfettişlerine ani denetim yetkisi verilmesi ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılması maddeleri yer alıyor.
Buna karşılık Washington yönetiminin ise İran’a yönelik ekonomik yaptırımları aşamalı şekilde kaldırması, dondurulmuş milyarlarca dolarlık İran fonlarını serbest bırakması ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz ablukasını kademeli olarak sonlandırması planlanıyor.
Hürmüz Boğazı’nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması, küresel enerji piyasaları açısından da kritik bir gelişme olarak görülüyor. Uzmanlar, olası bir anlaşmanın petrol fiyatları üzerinde doğrudan etkili olabileceğini belirtiyor.
Trump’ın Ekibi ve Arabuluculuk Süreci
Görüşmelerin, ABD Başkanı Donald Trump’ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner aracılığıyla yürütüldüğü ifade ediliyor. Temasların bir bölümünün doğrudan, bir bölümünün ise arabulucular üzerinden gerçekleştiği belirtiliyor.
Pakistan’ın arabuluculuk yaptığı görüşmelere yakın kaynaklar, tarafların metin üzerinde büyük ölçüde uzlaştığını ancak son pürüzlerin giderilmeye çalışıldığını aktardı. Müzakerelerin İslamabad veya Cenevre’de devam edebileceği konuşuluyor.
Diplomatik çevrelerde, süreçte kaydedilen ilerleme nedeniyle Washington’un Hürmüz Boğazı’nda yeni bir askeri operasyon planını askıya aldığı iddia ediliyor. Bu iddia, bölgesel dengeler açısından dikkatle izleniyor.
“ABD'nin 14 maddelik barış teklifini değerlendiriyoruz.”
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü’nün yaptığı, “ABD'nin 14 maddelik barış teklifini değerlendiriyoruz.” açıklaması, Tahran’ın masayı tamamen devirmediğini ancak nihai karar için iç değerlendirme sürecinin sürdüğünü gösteriyor.
Tahran yönetiminin özellikle denetim mekanizmaları ve nükleer faaliyetlerin askıya alınma süresine ilişkin çekinceleri olduğu öne sürülüyor. İran kamuoyunda da anlaşmanın egemenlik hakları açısından nasıl bir sonuç doğuracağı tartışılıyor.
Öte yandan taslak metinde, müzakerelerin başarısız olması halinde ABD’nin askeri operasyon veya abluka seçeneğini yeniden devreye alabileceğine dair bir maddenin bulunduğu belirtiliyor. Bu başlık, anlaşmanın kırılgan yönlerinden biri olarak değerlendiriliyor.