ABD ile İran arasında İsviçre’nin Bürgenstock kasabasında gerçekleştirilmesi beklenen kritik görüşme son anda iptal edildi. İsviçre Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, tarafların bir araya gelmeyeceği doğrulanırken, iptal kararının gerekçesine ilişkin herhangi bir ayrıntı paylaşılmadı. Gelişme, geçtiğimiz günlerde duyurulan tarihi mutabakatın geleceğine ilişkin soru işaretlerini artırdı.
Beyaz Saray’dan Seyahat İptali Açıklaması
Görüşmenin iptal edilmesinin ardından Beyaz Saray da dikkat çeken bir açıklama yaptı. Açıklamada, ABD heyetine liderlik etmesi planlanan ABD Başkan Yardımcısı James David Vance’in İsviçre ziyaretinin iptal edildiği bildirildi.
Beyaz Saray açıklamasında, “Bu müzakerelerin lojistiği hiçbir zaman basit veya öngörülebilir olmadı” ifadelerine yer verilerek sürecin karmaşık yapısına dikkat çekildi.
İran’ın Masaya Oturmadığı İddia Edildi
Tahran yönetimi görüşmenin iptaline ilişkin resmi bir açıklama yapmazken, uluslararası kulislerde dikkat çekici iddialar gündeme geldi. İddialara göre İran, İsrail’in Lübnan’daki askeri operasyonlarını sürdürmesini protesto etmek amacıyla Cenevre’deki görüşmelere katılmayı reddetti.
Diplomatik kaynaklar, İran’ın saldırıların devam etmesi halinde kısa süre önce imzalanan mutabakat zaptından tamamen çekilebileceği yönünde mesajlar verdiğini öne sürüyor.
İmza Töreni Daha Önce de İptal Edilmişti
İsviçre Dışişleri Bakanlığı, bir gün önce yaptığı açıklamada da ABD ile İran arasında varılan mutabakatın ardından düzenlenmesi planlanan resmi imza töreninin iptal edildiğini duyurmuştu.
Bakanlık, tarafların bugün anlaşmanın uygulanmasına yönelik ilk müzakereleri gerçekleştirmesinin beklendiğini açıklamış, Pakistan ve Katar’ın da sürece arabulucu olarak dahil olacağını bildirmişti. Ancak son gelişmeyle birlikte diplomatik takvimde önemli bir değişiklik yaşandı.
ABD ve İran Arasında Tarihi Mutabakat
ABD ve İran, Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmeler sonucunda 14 Haziran’da 14 maddelik bir mutabakata vardıklarını açıklamıştı.
“İslamabad Mutabakatı” olarak adlandırılan belge, 18 Haziran’da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile ABD Başkanı Donald Trump tarafından dijital ortamda imzalanarak yürürlüğe girmişti.
Mutabakat kapsamında savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin yeniden güvence altına alınması, deniz ablukalarının kaldırılması ve taraflar arasındaki sorunların diplomatik yollarla çözülmesi hedefleniyordu.
Nükleer Program ve Yaptırımlar İçin 60 Günlük Süreç
Anlaşmanın en dikkat çekici bölümlerinden biri ise İran’ın nükleer programı ve yaptırımların kaldırılmasına ilişkin maddeler oldu.
Taraflar, nihai anlaşmaya ulaşabilmek için 60 günlük müzakere süreci başlatılması konusunda uzlaşmıştı. Süreç kapsamında İran’ın nükleer faaliyetleri, yaptırımların kaldırılması, ekonomik iş birliği ve bölgesel güvenlik başlıklarının ele alınması planlanıyordu.
Mutabakatta ayrıca ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları kaldırmasına yönelik takvim oluşturulması, İran’ın nükleer silah geliştirmeyeceğini yeniden teyit etmesi ve uluslararası denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi gibi maddeler de yer alıyor.
Kritik Sürecin Geleceği Belirsizliğini Koruyor
İsviçre’de yapılması beklenen görüşmenin iptal edilmesi, taraflar arasında yeni bir diplomatik krizin yaşanabileceği yorumlarını beraberinde getirdi. Özellikle Lübnan’daki gelişmeler ve bölgesel güvenlik başlıklarının, mutabakatın uygulanma sürecini doğrudan etkileyebileceği değerlendiriliyor.