ABD ile İran arasında tansiyon yeniden zirveye çıktı. Washington yönetimi, savaşı sonlandırmak ve nükleer program konusunda yeni bir çerçeve oluşturmak amacıyla hazırlanan 14 maddelik mutabakat zaptı için Tahran’dan 48 saat içinde yanıt bekliyor. Sürecin seyrini belirleyecek açıklama ise ABD Başkanı Donald Trump’tan geldi.
Trump, İran’ın şartları kabul etmemesi halinde askeri seçeneğin devreye gireceğini açık bir dille ifade etti. Bu çıkış, uluslararası kamuoyunda yeni bir kriz dalgası ihtimalini gündeme taşıdı.
Trump’tan Sert Mesaj: “Bombalama Başlar”
ABD Başkanı Donald Trump, yaptığı açıklamada İran’a net bir ultimatom verdi. Trump, anlaşma sağlanması halinde çatışmaların sona ereceğini belirtirken aksi durumda askeri müdahalenin kaçınılmaz olacağını söyledi.
“İran'ın kabul edilenleri vermeyi kabul etmesi durumunda -ki bu belki de büyük bir varsayımdır- şimdiden efsaneleşen Destansı Öfke sona erecek ve son derece etkili olan abluka, Hürmüz Boğazı'nın İran da dahil olmak üzere herkese açık olmasına izin verecektir. Eğer kabul etmezlerse, bombalama başlar ve bu, ne yazık ki, eskisinden çok daha yüksek bir seviyede ve yoğunlukta olacaktır”
Trump’ın bu sözleri, diplomasi masasında zamanın daraldığını gösterdi. Özellikle “bombalama başlar” ifadesi, küresel piyasalarda da tedirginlik yarattı.
14 Maddelik Mutabakat Zaptında Neler Var?
ABD basınında yer alan haberlere göre, hazırlanan 14 maddelik taslak; savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden güvenli geçişe açılması ve İran’ın nükleer programının sınırlandırılması gibi kritik başlıklar içeriyor.
Axios’un ABD’li yetkililere dayandırdığı haberine göre, taraflar arasında 30 günlük yoğun bir müzakere süreci öngörülüyor. Bu sürecin Pakistan’ın başkenti İslamabad ya da İsviçre’nin Cenevre kentinde yapılabileceği belirtiliyor.
Taslakta, ABD yaptırımlarının kademeli olarak kaldırılması da yer alıyor. Ancak bu adımın İran’ın nükleer faaliyetlerine yönelik net taahhütlerine bağlı olacağı ifade ediliyor.
Hürmüz Boğazı ve Abluka Düzenlemesi
Mutabakat zaptının en kritik başlıklarından biri Hürmüz Boğazı. ABD’li bir yetkili, 30 günlük müzakere döneminde İran’ın gemi geçişlerine getirdiği kısıtlamaların ve ABD’nin uyguladığı deniz ablukasının kademeli olarak kaldırılacağını öne sürdü.
Hürmüz Boğazı, küresel enerji arzı açısından stratejik önem taşıyor. Bu nedenle bölgedeki her gelişme, petrol fiyatlarından uluslararası ticarete kadar geniş bir etki alanı yaratıyor.
Nükleer Programda 12–15 Yıllık Moratoryum İddiası
Taslak metne ilişkin dikkat çeken bir diğer unsur ise İran’ın nükleer programına yönelik moratoryum süresi. Bazı kaynaklar, bu sürenin en az 12 yıl olacağını, bazıları ise 15 yıla kadar uzayabileceğini iddia etti.
ABD tarafının, İran’ın olası ihlalleri durumunda moratoryum süresinin otomatik olarak uzatılmasını öngören bir madde talep ettiği de aktarıldı. Ayrıca Washington yönetiminin, İran’ın yer altı nükleer tesislerini işletmeme taahhüdü vermesini istediği belirtiliyor.
ABD, Birleşmiş Milletler müfettişlerinin ani denetimler yapabilmesini de anlaşmanın temel şartlarından biri olarak masaya koymuş durumda.
İran’dan İlk Açıklama Geldi
Tahran cephesi ise süreci temkinli bir dille takip ediyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, “ABD'nin 14 maddelik barış teklifini değerlendiriyoruz” ifadelerini kullandı.
Bu açıklama, kapıların tamamen kapanmadığını gösterse de nihai kararın henüz verilmediğini ortaya koydu. 48 saatlik süre dolmadan İran’ın nasıl bir yanıt vereceği merakla bekleniyor.