Anayasa Mahkemesi, belirli şartları taşıyan kişilerin mahkeme kararıyla cinsiyet değişikliği yapabilmesine imkan tanıyan düzenlemeye yönelik iptal istemini reddetti. Yüksek Mahkeme, Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına hükmederek mevcut uygulamanın devamına karar verdi.
AYM Cinsiyet Değişikliği Düzenlemesini İnceledi
Anayasa Mahkemesi, cinsiyet değişikliği talebine ilişkin yasal düzenlemeyi gündemine aldı. Belirli koşulları taşıyan kişilerin mahkemeye başvurarak cinsiyet değişikliği izni talep edebilmesine imkan sağlayan hükmün iptali istendi.
Başvuru, Antalya 13. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından yapıldı. Mahkeme, önündeki bir davada uygulanacak olan 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu kanaatine vararak konuyu Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı.
İptal Talebi Reddedildi
Yüksek Mahkeme, yapılan başvuruyu değerlendirerek söz konusu düzenlemenin Anayasa’ya aykırı olmadığı sonucuna ulaştı. Böylece cinsiyet değişikliğine ilişkin mevcut yasal uygulamanın devam etmesine karar verildi.
Anayasa Mahkemesi’nin kararıyla birlikte, mahkeme izni ve kanunda belirtilen şartlar doğrultusunda cinsiyet değişikliği talebinde bulunulabilmesine imkan tanıyan hüküm yürürlükte kaldı.
Başvuruda Hangi Gerekçeler Öne Sürüldü?
İptal başvurusunda, cinsiyet değişikliğine izin verilmesinin yaratılıştan kaynaklanan biyolojik farklılığı ortadan kaldırdığı ve bunun hukuki sonuçlarını değiştirdiği ileri sürüldü. Başvuruda ayrıca, askerlik hizmeti ve maden ocaklarında çalışma yasağı gibi cinsiyet temelli düzenlemelerin bu kuralla işlevsiz hale geldiği savunuldu.
Başvuruda, söz konusu durumun Anayasa’da yer alan ve kimsenin cinsiyetine uygun olmayan bir işte çalıştırılamayacağını öngören hükümle çeliştiği de iddia edildi. Ancak Anayasa Mahkemesi, bu değerlendirmeler doğrultusunda yapılan iptal istemini kabul etmedi.
Türk Medeni Kanunu’nun 40. Maddesi Kararda Yer Aldı
AYM kararında, iptali istenen Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesine yer verildi. Kararda, düzenlemede şu hükmün bulunduğu belirtildi:
"Cinsiyetini değiştirmek isteyen kimse, şahsen başvuruda bulunarak mahkemece cinsiyet değişikliğine izin verilmesini isteyebilir. Ancak iznin verilebilmesi için, istem sahibinin 18 yaşını doldurmuş bulunması ve evli olmaması, ayrıca transseksüel yapıda olup, cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunluluğunu bir eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak resmi sağlık kurulu raporuyla belgelemesi şarttır. Verilen izne bağlı olarak amaç ve tıbbi yöntemlere uygun bir cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin resmi sağlık kurulu raporuyla doğrulanması halinde, mahkemece nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verilir."
Yüksek Mahkeme, bu hükmün cinsiyet değişikliğine izin verilmesi sürecini açık biçimde düzenlediğini değerlendirdi.
Kanunilik Şartı Vurgusu Yapıldı
Anayasa Mahkemesi kararında, düzenlemenin herhangi bir tereddüde yer vermeyecek biçimde açık ve net hükümler içerdiği belirtildi. Bu nedenle kuralın belirli ve öngörülebilir olduğu, ayrıca kanunilik şartını taşıdığı ifade edildi.
Kararda, cinsiyet değiştirme izninin mahkeme kararına bağlanmasının kamu düzeninin sağlanması ve bireyin sağlığının korunması amacı taşıdığına dikkat çekildi. Yüksek Mahkeme, bu yönüyle düzenlemenin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamaya yönelik olduğunu değerlendirdi.
AYM’den Kamu Düzeni ve Sağlık Değerlendirmesi
AYM, cinsiyet değişikliği sürecinin yalnızca kişisel beyanla değil, kanunda sayılan şartların gerçekleşmesi ve mahkeme izniyle mümkün olduğuna işaret etti. Kararda, bu izin şartının hem kamu düzeni hem de bireyin sağlığı açısından önem taşıdığı belirtildi.
Yüksek Mahkeme, düzenlemenin herkes için sınırsız bir imkan oluşturmadığını, yalnızca belirli koşulları sağlayan kişiler bakımından uygulanabildiğini vurguladı.
Belirli Şartları Taşıyan Kişiler İçin Uygulanacak
Kararda, cinsiyet değişikliğinin ancak kanunda belirtilen şartları taşıyan kişilere tanınan bir imkan olduğu ifade edildi. Buna göre başvuruda bulunacak kişinin 18 yaşını doldurmuş olması, evli olmaması ve cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olduğunu resmi sağlık kurulu raporuyla belgelemesi gerekiyor.
Ayrıca cinsiyet değiştirme ameliyatının amaç ve tıbbi yöntemlere uygun şekilde gerçekleştirildiğinin resmi sağlık kurulu raporuyla doğrulanması halinde, mahkeme tarafından nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verilebiliyor.
Kararın Gerekçesinde Takdir Yetkisi Vurgusu
Anayasa Mahkemesi, kanun koyucunun bu alandaki takdir yetkisine de dikkat çekti. Kararda, cinsiyet değişikliğini düzenleyen kuralın kanun koyucunun takdir alanı içinde kaldığı belirtildi.
Yüksek Mahkeme, düzenlemenin Anayasa ile çelişen bir yönünün bulunmadığı sonucuna ulaştı. Kararda, "Kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında kalan cinsiyet değişikliğini öngören kuralın Anayasa'yla çelişen bir yönünün bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Anayasa Mahkemesi açıklanan gerekçelerle kuralın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine karar vermiştir." ifadeleri yer aldı.