Ankara'da düzenlenen 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi ikinci gününde kritik liderler oturumuyla devam etti. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, savunma harcamalarının artırılmasına yönelik hedefleri açıklarken, zirvede NATO 3.0 vizyonu, Ukrayna'ya destek, savunma yatırımları ve ittifakın geleceğine ilişkin önemli başlıklar masaya yatırıldı.
Beştepe'de Kritik Liderler Zirvesi Başladı
7 Temmuz'da bakanlar düzeyindeki toplantılar ve yan etkinliklerle başlayan 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi'nde en kritik aşamaya geçildi. Devlet ve hükümet başkanları, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde gerçekleştirilen Liderler Toplantısı için Beştepe'de bir araya geldi.
Dünyanın yakından takip ettiği zirvede, NATO'nun önümüzdeki yıllardaki güvenlik politikaları, savunma kapasitesi ve ittifakın karşı karşıya bulunduğu tehditlere yönelik ortak stratejiler değerlendiriliyor.
Erdoğan: "Savunma Harcamalarımızı Yüzde 3,5'e Çıkaracağız"
Zirvenin açılışında konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin savunma alanındaki hedeflerini paylaştı.
Erdoğan, "Türkiye olarak 2030'dan önce savunma harcamalarımızın oranını yüzde 3,5 yapmak için tedbirlerimizi aldık. Şimdiden yüzde 1,5 hedefine ulaştık. Ülkemizin asıl başarısı savunma sanayisindeki atılımıdır." ifadelerini kullandı.
Savunma harcamalarının yalnızca bütçe artışıyla sınırlı olmadığını belirten Erdoğan, güvenlik ve dayanıklılıkla bağlantılı yatırımlar sayesinde NATO'nun belirlediği hedeflere planlanandan daha erken ulaşmayı amaçladıklarını söyledi.
"2035 Hedefine Beş Yıl Önce Ulaşmayı Planlıyoruz"
Cumhurbaşkanı Erdoğan, NATO'nun Lahey Zirvesi'nde belirlenen hedeflerine ilişkin de değerlendirmelerde bulundu.
Türkiye'nin savunma harcamalarını milli gelirin yüzde 3,5'i seviyesine çıkarmak için çalışmalar yürüttüğünü belirten Erdoğan, güvenlik ve dayanıklılık alanındaki harcamalarda ise yüzde 1,5 seviyesine ulaşıldığını ifade etti.
Bu doğrultuda Türkiye'nin, NATO'nun yüzde 5 hedefini 2035 yerine 2030'dan önce yakalamayı planladığını dile getirdi.
Savunma Sanayiindeki Atılım Vurgulandı
Konuşmasının önemli bölümünü savunma sanayiine ayıran Erdoğan, Türkiye'nin üretim ve ihracat kapasitesi bakımından dünyanın önde gelen ülkeleri arasına girdiğini söyledi.
"Kuşkusuz ülkemizin eriştiği asıl başarı savunma sanayisindeki atılımdadır. Üretim ve ihracat kapasitesi itibarıyla dünyanın ilk 10 ülkesi arasına girdik." diyen Erdoğan, NATO tarafından Türkiye'ye tahsis edilen 361 yetenek hedefinin büyük bölümünün planlanandan önce tamamlanacağını belirtti.
Çelik Kubbe Projesine 24 Milyar Dolarlık Kaynak
Cumhurbaşkanı Erdoğan, hava ve füze savunma sistemlerine yönelik yatırımlara da değindi.
İttifakın en fazla ihtiyaç duyduğu alanlardan biri olan hava savunma kapasitesinin güçlendirilmesi amacıyla yürütülen Çelik Kubbe Projesi için 24 milyar dolarlık ilave bütçe ayrıldığını açıkladı.
Türkiye'nin Avrupa'nın en büyük kara ordularından birine sahip olduğunu belirten Erdoğan, Kosova, Karadeniz ve Baltıklar başta olmak üzere birçok NATO görevinde aktif rol üstlenmeye devam ettiklerini söyledi.
Erdoğan ayrıca, Türkiye'nin kurmayı planladığı İnsansız Sistemlere Karşı Koyma Mükemmeliyet Merkezinin NATO tarafından akredite edilmesini temenni ettiklerini ifade etti.
Trump'ın Açıklamaları Zirvenin Gündeminde
Zirvenin ilk gününde ABD Başkanı Donald Trump'ın yaptığı açıklamalar da liderler toplantısının öne çıkan başlıkları arasında yer aldı.
Trump, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile gerçekleştirdiği görüşmede Grönland konusunu yeniden gündeme taşırken, İran'a yönelik operasyonlar sırasında bazı Avrupa ülkelerinden beklediği desteği göremediğini söyledi.
ABD Başkanı ayrıca Avrupa'daki Amerikan askerlerinin geleceğine ilişkin değerlendirmelerini yineleyerek, kıtadaki askeri varlığın yeniden gözden geçirilebileceği mesajını verdi.
Diplomatik kaynaklar, Trump'ın öngörülemeyen çıkışlarının zirve öncesinde NATO çevrelerinde dikkatle takip edildiğini belirtirken, bazı diplomatlar önceliğin zirvenin birlik görüntüsüyle tamamlanması olduğunu ifade etti.
Savunma Harcamaları Liderlerin Öncelikli Gündemi
Ankara'daki liderler toplantısında savunma harcamaları en önemli gündem maddelerinden biri olarak öne çıkıyor.
Lahey Zirvesi'nde alınan karar doğrultusunda NATO üyelerinin savunma harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 5'ine çıkarılması hedeflenmişti. Ankara'daki toplantılarda ise ülkelerin bu hedef doğrultusunda kaydettiği ilerleme değerlendiriliyor.
Estonya, Letonya, Litvanya ve Polonya'nın belirlenen seviyeyi şimdiden aştığı belirtilirken, Türkiye'nin savunma harcamalarının milli gelire oranının da yüzde 2,33'ten yüzde 3,8'e yükseldiği ifade edildi.
Savunma Sanayiinde Ortak Yatırım Dönemi
Liderlerin ele aldığı başlıklardan biri de savunma sanayiinde ortak üretim ve yatırım projeleri oldu.
Üretim kapasitesinin artırılması, kritik altyapının güçlendirilmesi, yeni nesil teknolojilerin geliştirilmesi ve ortak tedarik mekanizmalarının oluşturulması NATO'nun öncelikleri arasında yer alıyor.
Zirvenin ilk gününde gerçekleştirilen NATO Savunma Forumu'nda açıklanan milyarlarca dolarlık yatırım kararlarının, savunma harcamalarının somut projelere dönüşmeye başladığını gösterdiği değerlendiriliyor.
Son on yılda NATO'nun Avrupa'daki üyeleri ile Kanada'nın savunmaya toplam 1,2 trilyon dolar harcadığı belirtilirken, yalnızca 2025 yılında yaklaşık 139 milyar dolarlık ilave harcama yapıldığı ifade ediliyor.
NATO 3.0 Vizyonu Masaya Yatırıldı
Zirvenin en dikkat çeken başlıklarından biri de NATO 3.0 vizyonu oldu.
ABD'nin Avrupa'nın güvenliğinde geçmişte olduğu kadar tek başına sorumluluk üstlenmeyeceği yönündeki yaklaşımı, yeni güvenlik konseptinin şekillenmesini hızlandırdı.
Yeni dönemde Avrupa ülkeleri ile Kanada'nın savunmada daha fazla sorumluluk üstlenmesi, konvansiyonel askeri kapasitenin artırılması ve ABD'nin nükleer caydırıcılıktaki lider rolünü sürdürmesi öngörülüyor.
Ankara Zirvesi'nin, daha güçlü bir Avrupa ve daha dengeli görev paylaşımına dayanan NATO 3.0 yaklaşımının şekillendiği platformlardan biri olması bekleniyor.
Ukrayna'ya Destek Mesajı Verilecek
Liderler toplantısında Ukrayna'ya sağlanacak askeri ve siyasi destek de kapsamlı şekilde ele alınıyor.
NATO'nun Ukrayna'ya desteğini sürdürme kararlılığını yinelemesi beklenirken, savaş sahasında özellikle insansız hava araçları ve bunlara karşı geliştirilen savunma teknolojileri konusunda edinilen tecrübelerin ittifak bünyesinde değerlendirilmesi planlanıyor.
Ukrayna'nın NATO üyeliği konusunda ise mevcut politikanın korunacağı, kısa vadede yeni bir üyelik adımı atılmasının öngörülmediği belirtiliyor.
Gözler Sonuç Bildirgesine Çevrildi
Zirvenin sonunda yayımlanacak ortak bildiride NATO'nun ortak savunma ilkesini düzenleyen Washington Antlaşması'nın 5. maddesine bağlılığın bir kez daha vurgulanması bekleniyor.
Bildiride Avrupa ülkeleri ile Kanada'nın savunma harcamalarını artırma yönündeki taahhütlerine yer verilmesinin yanı sıra, NATO 3.0 vizyonu kapsamında Avrupa'nın daha fazla sorumluluk üstleneceği yeni güvenlik yaklaşımının da ifade edilmesi öngörülüyor.
Metinde ayrıca Rusya'nın Avrupa-Atlantik güvenliği açısından uzun vadeli tehdit oluşturduğu değerlendirmesinin korunması, Türkiye'nin önem verdiği terörizmin NATO için süregelen bir tehdit olduğu vurgusunun yer alması ve İran'ın nükleer silah sahibi olmaması gerektiğine ilişkin mesajların bulunması bekleniyor.
Ortak bildiride ayrıca Ukrayna'ya 2026 ve 2027 yılları için toplam 70 milyar avroluk askeri destek taahhüdüne de yer verilmesi öngörülüyor. Bu kararların, NATO'nun önümüzdeki dönemde izleyeceği güvenlik politikalarının temel çerçevesini oluşturması bekleniyor.