Sermaye piyasasında yaşanan büyük fon krizinin ardından yüz binlerce yatırımcının beklediği ödeme sürecine ilişkin yeni bir formül gündeme geldi. Ekonomi yönetiminin 455 bini aşkın alacaklıyı yatırım büyüklüğü ve fonların risk durumuna göre 7 ayrı gruba ayıran kademeli bir model üzerinde çalıştığı belirtiliyor. Planın ilk sıralarında küçük tasarruf sahipleri bulunurken, büyük bakiyeli ve yüksek riskli fon yatırımcılarının ödemelerinin tasfiye sürecinin ilerleyen aşamalarına bırakılması öngörülüyor.
Ödeme planında küçük yatırımcı öne çıkıyor
Fon krizinin ardından ekonomi yönetiminin önündeki en önemli başlıklardan biri, yüz binlerce yatırımcının alacaklarının hangi sırayla ödeneceği oldu. Üzerinde çalışılan formülde bütün yatırımcılara aynı anda ödeme yapılması yerine, alacak miktarı ve yatırım yapılan fonun yapısı dikkate alınarak kademeli bir sistem oluşturulması planlanıyor.
Bu kapsamda toplamda 455 bini aşan yatırımcı kitlesinin 7 ana gruba ayrılması gündemde. Planın temelinde, daha düşük miktarda birikimi bulunan tasarruf sahiplerinin ödeme sırasında öne alınması bulunuyor. Büyük tutarlı hesapların ise tasfiye masasındaki nakit durumuna bağlı olarak daha sonraki aşamalarda değerlendirilmesi öngörülüyor.
İlk sırada 250 bin TL altındaki alacaklar var
Hazırlanan formülün ilk basamağını 250 bin TL'nin altında alacağı bulunan yatırımcıların oluşturması planlanıyor. Sistemdeki en geniş küçük tasarrufçu gruplarından biri olan bu kesime ilk aşamada hızlı ve tam ödeme yapılması hedefleniyor.
Bu yöntemle küçük birikimini fonlarda değerlendiren yatırımcıların mağduriyetinin öncelikli olarak giderilmesi amaçlanıyor. İlk grubun ödemelerinin tamamlanmasının ardından sistemin ikinci aşamasına geçilmesi planlanıyor.
500 bin TL'ye kadar olan hesaplar ikinci sırada
Ödeme planının ikinci basamağında 500 bin TL'ye kadar alacağı bulunan yatırımcıların yer alması öngörülüyor. Bu grupta küçük yatırımcıların ardından daha yüksek ancak yine sınırlı büyüklükte birikimi bulunan hesapların ödemelerinin gerçekleştirilmesi planlanıyor.
Böylece ödeme havuzundaki kaynağın ilk olarak daha küçük hesaplara yönlendirilmesi, ardından kademeli biçimde daha yüksek tutarlı yatırımcılara geçilmesi hedefleniyor. Modelde hesap büyüklüğü arttıkça yatırımcının ödeme sırasının da değişmesi bekleniyor.
1 milyon TL sınırı üçüncü aşamada
Planın üçüncü grubunda alacağı 1 milyon TL seviyesine kadar çıkan yatırımcılar bulunuyor. Bu aşamayla birlikte 1 milyon TL'nin altında kalan yatırımcıların ödeme sürecinin önemli ölçüde tamamlanması hedefleniyor.
Üzerinde çalışılan modele göre ilk üç grubun tamamlanmasının ardından ödeme sisteminde yalnızca hesap büyüklüğü değil, yatırım yapılan fonların risk derecesi ve mali yapısı da daha belirleyici hale gelecek.
Düşük riskli para piyasası fonları dördüncü grupta
Dördüncü aşamada risk derecesi 1 ve 2 seviyesinde bulunan para piyasası fonlarının yatırımcılarının değerlendirilmesi planlanıyor. Bu gruptaki yatırımcıların borçlu serbest fonlardan bulunan alacaklarının öncelikli hale getirilmesi üzerinde duruluyor.
Teminat durumuna göre bu yatırımcıların alacaklarında sınırlı bir indirim uygulanarak paralarına daha kısa sürede ulaşmalarının sağlanabileceği belirtiliyor. Böylece tasfiye sürecinin tamamının sonuçlanması beklenmeden belirli fon yatırımcıları için ödeme yapılabilmesinin önü açılabilecek.
Şirket bağlantılı fonlar ayrı değerlendirilecek
Beşinci sırada mali durumu güçlü şirketlerle bağlantılı fonların yatırımcılarının bulunması planlanıyor. Bu fonların kendi mali imkânlarını kullanarak yatırımcılarına ödeme yapabilecek durumda olması halinde genel tasfiye programından farklı bir yöntem uygulanması gündemde.
Bu modelde ödeme kapasitesi bulunan yapıların yatırımcılarına kendi kaynakları üzerinden daha hızlı ödeme yapılması öngörülüyor. Böylece genel ödeme havuzunda bulunan kaynağın mali imkânları daha sınırlı fonlara yönlendirilmesi planlanıyor.
Yüksek riskli fonlarda ödeme kademeli olacak
Altıncı grupta risk derecesi 6 ve 7 seviyesinde bulunan serbest fon yatırımcıları yer alıyor. Bu grupta özellikle hisse senetlerinde yaşanan yüzde 50-60 seviyesindeki değer kayıpları nedeniyle yatırımcıların karşılaşabileceği zararın daha yüksek olabileceği değerlendiriliyor.
Planın uygulanması halinde yüksek riskli fon yatırımcılarının alacaklarını tek seferde tahsil etmesi yerine, tasfiye sürecinde oluşacak nakit imkânına bağlı olarak kademeli ödeme yapılması gündemde bulunuyor. Bu nedenle söz konusu grubun ödeme süresinin ilk aşamalardaki yatırımcılara göre daha uzun olması bekleniyor.
Büyük hesaplar ödeme sırasında sona kalacak
Yedi aşamalı modelin son sırasında 1 milyon TL'nin üzerinde alacağı bulunan üst segment yatırımcıların yer alması öngörülüyor. Bu gruptaki ödemelerin tasfiye masasının nakit akışına, mevcut varlıkların satışına ve tahsil edilebilecek alacaklara bağlı olarak gerçekleştirilmesi planlanıyor.
Büyük bakiyeli hesapların ödeme sırasında sona bırakılmasıyla mevcut kaynağın öncelikle küçük ve orta büyüklükteki yatırımcılara yönlendirilmesi hedefleniyor. Özellikle yüksek risk grubundaki fonlarda bulunan büyük hesaplar için ödeme takviminin tasfiye sürecinin ilerleyişine göre şekillenmesi bekleniyor.
Kamu kaynağı kullanımı tartışılıyor
Ödeme planının en kritik başlıklarından biri, fon krizinin yarattığı zararın kapatılmasında Hazine veya başka bir kamu kaynağının kullanılıp kullanılmayacağı oldu. Ekonomi kurmayları ile bankacılık çevrelerinde farklı seçeneklerin değerlendirildiği belirtiliyor.
Tartışmanın merkezinde, yatırım tercihi sonucunda risk alan yatırımcıların zararlarının doğrudan kamu kaynaklarından karşılanmasının yaratabileceği sorunlar bulunuyor. Böyle bir yöntemin piyasada kamu güvencesi bulunduğu algısını oluşturabileceği yönündeki değerlendirmeler nedeniyle doğrudan ödeme yerine farklı finansman seçenekleri üzerinde duruluyor.
Köprü finansmanı seçeneği masada
Değerlendirilen seçeneklerden biri, yatırımcılara yapılacak ödemeleri hızlandırmak amacıyla oluşturulacak havuza geçici finansman sağlanması. Bu modelde kamu tarafından sağlanabilecek kaynağın kalıcı bir ödeme olarak kullanılmaması planlanıyor.
Tasfiye sürecinde fonların varlıklarının satılması ve alacaklarının tahsil edilmesinin ardından kullanılan geçici kaynağın yeniden kamuya aktarılması üzerinde duruluyor. Böylece ödeme sürecinin hızlandırılması ancak zararın tamamının doğrudan kamu üzerinde bırakılmaması hedefleniyor.
Fon dosyasının siyasi yankıları büyüdü
Fon krizi yatırımcıların ödeme beklentisinin yanı sıra siyasi tartışmalarla da gündemde kalmaya devam ediyor. Dosya kapsamında bazı siyasi isimler ve yakınlarına ilişkin ortaya atılan iddialar, tartışmanın ekonomi cephesinin dışına taşınmasına neden oldu.
Yeni Parti Sözcüsü, eski bakan ve AK Parti Genel Başkan Yardımcılığı görevinden istifa eden Fatma Betül Sayan Kaya ile eşinin yurt içi ve yurt dışındaki dört hesap üzerinden yüksek kazanç sağladığını iddia etti. Açıklamada söz konusu hesaplara ilişkin numaralar da kamuoyuyla paylaşıldı. Bu ifadeler siyasi parti sözcüsünün iddiaları niteliğinde bulunuyor.
MHP'den dikkat çeken açıklama geldi
Fon dosyasındaki gelişmeler Cumhur İttifakı cephesinden yapılan açıklamalarla da gündeme geldi. MHP Genel Sekreteri İsmet Büyükataman süreçle ilgili değerlendirmesinde, "Zannediyorum, şahit olacağımız daha önemli gelişmeler olacak" ifadelerini kullandı.
Büyükataman'ın açıklaması soruşturmanın bundan sonraki aşamalarına ilişkin siyasi tartışmaları artırırken, fon dosyasında atılacak yeni adımlar ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın konuya ilişkin yaklaşımı da yakından takip ediliyor.