İran'dan Hürmüz Boğazı için dikkat çeken hamle geldi. İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu, dünyanın en kritik deniz geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndan geçen ve belirlenen hizmetlerden yararlanan gemilerden ücret alınmasını öngören maddeyi kabul etti. Düzenlemenin yürürlüğe girebilmesi için yasama sürecindeki diğer aşamaların da tamamlanması gerekiyor.
İran'dan Hürmüz Boğazı İçin Yeni Düzenleme
İran resmi haber ajansı IRNA'nın aktardığına göre Meclis Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonunda “Hürmüz Boğazı'nın Güvenliğinin ve Kalkınmasının Sağlanmasına Yönelik Stratejik Eylem Planı” başlıklı tasarının görüşmelerine devam edildi.
Komisyon Sözcüsü Hasan Kaşkavi, daha önce görüşülmesi ertelenen tasarının üçüncü maddesinin kabul edildiğini açıkladı.
Kabul edilen maddeye göre Hürmüz Boğazı'nda gemilere sağlanan denizcilik, çevre, güvenlik, sigorta ve özel durumlarda yakıt ikmali gibi hizmetler karşılığında ücret tahsil edilmesi öngörülüyor.
Hürmüz Boğazı'ndan Geçen Gemiler Nasıl Ücret Ödeyecek?
Kaşkavi'nin verdiği bilgilere göre ücretlerin, Hürmüz Boğazı'ndan geçişine izin verilen ülkelerin gemilerinden İran riyali veya Tahran yönetiminin belirleyeceği başka bir para birimiyle alınması planlanıyor.
Düzenlemenin yalnızca komisyonda kabul edilen bir tasarı maddesi olması nedeniyle, Hürmüz Boğazı'ndan geçen bütün gemilerden şu anda otomatik olarak ücret alınmaya başlandığı anlamına gelmediği önem taşıyor.
Tasarıda deniz ulaşımı özgürlüğünün uluslararası hukuk çerçevesinde tanınmasının yanı sıra Hürmüz Boğazı'na kıyısı bulunan devletlerin güvenlik, egemenlik ve diğer haklarının korunmasına vurgu yapıldığı belirtildi.
Hürmüz Boğazı Neden Kritik Önem Taşıyor?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Körfezi ve açık denizlerle buluşturan stratejik geçiş noktası olması nedeniyle küresel enerji ve deniz taşımacılığı açısından yakından takip ediliyor.
Bölgede alınan siyasi ve güvenlik kararları bu nedenle yalnızca İran ve çevre ülkeler açısından değil, uluslararası deniz taşımacılığı ve enerji piyasaları bakımından da önem taşıyor.
Komisyon Sözcüsü Kaşkavi de Hürmüz Boğazı ile Basra Körfezi'nin kendilerine özgü şartları bulunduğunu ifade ederek kıyı ülkelerinin egemenlik ve güvenlik haklarına dikkat çekti.
İran Uluslararası Hukuka Vurgu Yaptı
Kaşkavi açıklamasında 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne de değindi. Umman'ın sözleşmeyi kabul ettikten sonra yayımladığı siyasi bildiriyi hatırlatan Kaşkavi, sözleşme hükümlerinin ulusal egemenlik ve güvenlikle ilişkisine yönelik değerlendirmelerde bulundu.
İran tarafının aktardığı çerçevede tasarı, deniz ulaşımı özgürlüğü ile kıyı devletlerinin egemenlik ve güvenlik haklarının birlikte gözetilmesi yaklaşımına dayandırılıyor.
Düzenlemenin uygulamadaki kapsamının ve uluslararası deniz taşımacılığı üzerindeki olası sonuçlarının ise tasarının nihai hâli ve yürürlüğe girip girmeyeceğinin netleşmesiyle ortaya çıkması bekleniyor.
Hürmüz Boğazı Düzenlemesi Henüz Yasalaşmadı
Komisyondaki kabul, düzenlemenin doğrudan yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor. İran'daki yasama prosedürüne göre tasarının önünde birden fazla aşama bulunuyor.
Komisyon çalışmalarının tamamlanmasının ardından hazırlanan raporun İran Meclisi Genel Kuruluna gönderilmesi gerekiyor. Genel Kurulda tasarının maddeleri ve bütünü üzerinde görüşmeler gerçekleştirilerek oylama yapılacak.
Meclisten kabul çıkması durumunda metin Anayasayı Koruyucular Konseyine gönderilecek. Konsey, düzenlemeyi anayasa ve İslami ölçütler bakımından inceleyecek.
Konseyin itiraz etmesi durumunda metin yeniden Meclise dönebilecek. Meclis ile Konsey arasındaki anlaşmazlığın devam etmesi hâlinde ise Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi sürece dahil olabilecek.
Gerekli onayların tamamlanmasının ardından düzenlemenin Cumhurbaşkanı tarafından yayımlanarak yürürlüğe girmesi mümkün olacak.