SGK Başuzmanı İsa Karakaş, dünyada haftalık çalışma sürelerinin kısaltılmasına yönelik düzenlemeleri değerlendirerek Türkiye'deki 45 saatlik mesainin azaltılması gerektiğini söyledi. Brezilya'daki 40 saatlik çalışma düzenlemesini örnek gösteren Karakaş, daha kısa mesainin çalışan sağlığı ve üretkenlik açısından önemine dikkat çekti. Türkiye'de ise 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında haftalık normal çalışma süresi en çok 45 saat olarak uygulanıyor.
Dünyanın farklı ülkelerinde haftalık çalışma sürelerinin azaltılmasına yönelik adımlar atılırken Türkiye'deki mesai düzeni de yeniden tartışma konusu oldu. SGK Başuzmanı İsa Karakaş, Türkiye Gazetesi'ndeki yazısında çalışanların daha kısa sürelerle çalışmasının ekonomik ve toplumsal etkilerini ele aldı. Avrupa ülkelerinden Latin Amerika'ya kadar çeşitli örnekleri sıralayan Karakaş, Türkiye'de haftalık 45 saatlik çalışma süresinin düşürülmesi gerektiğini savundu.
İsa Karakaş'tan haftalık çalışma saatlerinin azaltılması çağrısı
SGK Başuzmanı İsa Karakaş, dünya genelinde katı mesai anlayışının yerini daha esnek ve kısa çalışma sürelerine bıraktığını belirtti. Çalışma hayatında geçirilen sürenin yanı sıra yapılan işin niteliğinin ve verimliliğinin de önem kazandığını ifade etti.
Karakaş, Türkiye Gazetesi'ndeki değerlendirmesinde, “Gelişmiş dünya, emeğin miktarını değil, niteliğini ve verimini öne çıkaran yeni bir döneme adım attı. Sıra bizde. Bizim çalışanlarımız da fazlasıyla hak ediyor” ifadelerini kullandı.
Türkiye'de mevcut mesai süresinin azaltılmasını savunan Karakaş, bu değişikliğin yalnızca çalışanların dinlenme süreleriyle ilgili olmadığını, iş sağlığı ve üretkenlik bakımından da değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Türkiye'de haftalık çalışma süresi kaç saat?
Türkiye'de 4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesine göre haftalık normal çalışma süresi en çok 45 saat olarak belirleniyor. Bu süre, işyerlerinde çalışma günlerine göre farklı biçimlerde dağıtılabiliyor.
Karakaş'ın aktardığı örneklere göre haftada altı gün çalışılan işyerlerinde günlük 7,5 saat, beş gün çalışılan işyerlerinde ise günlük 9 saatlik çalışma düzeni uygulanabiliyor.
Mevcut yasal üst sınırın uzun süredir değişmediğine dikkat çeken Karakaş, dünya genelindeki düzenlemelerle Türkiye'deki çalışma saatlerini karşılaştırdı.
Brezilya'da 40 saatlik çalışma ve iki gün izin düzenlemesi
Karakaş'ın yazısında öne çıkardığı ülkelerden biri Brezilya oldu. Karakaş, Brezilya'da haftalık çalışma süresinin 44 saatten 40 saate indirilmesine ve çalışanlara ücret kesintisi yapılmadan haftada iki gün dinlenme hakkı tanınmasına yönelik anayasal düzenlemenin gerçekleştirildiğini aktardı.
Brezilya örneğini dünya genelindeki değişimin son halkalarından biri olarak değerlendiren Karakaş, daha kısa çalışma haftasına yönelik adımların yalnızca Avrupa ülkeleriyle sınırlı kalmadığını vurguladı.
Dünyada çalışma saatleri nasıl değişti?
İsa Karakaş, çalışma sürelerinin azaltılmasına ilişkin tarihsel gelişmeleri de değerlendirdi. Uluslararası Çalışma Örgütünün 1919 yılında günlük 8 ve haftalık 48 saatlik çalışma standardını gündeme taşıdığını, 1935 yılında ise 40 saatlik çalışma hedefinin benimsendiğini hatırlattı.
Fransa'da 1936 yılında haftalık 40 saatlik çalışma süresinin yasal güvenceye alındığını, 1998-2000 dönemindeki Aubry Yasaları ile bu sürenin 35 saate indirildiğini aktardı. ABD'de 1938 yılında kabul edilen Adil Çalışma Standartları Yasası da karşılaştırmasında yer aldı.
Karakaş, İzlanda'da 2015-2019 yılları arasında denenen 35-36 saatlik çalışma modellerine, Kolombiya'da 42 saatlik mesaiye geçişe ve Şili'de haftalık sürenin kademeli olarak 40 saate düşürülmesini öngören düzenlemeye de değindi. Meksika'da 2026 yılında başlatıldığını belirttiği kademeli azaltma sürecini de örnekleri arasında gösterdi.
Çalışma saatlerinin düşürülmesi çalışanları nasıl etkiler?
Haftalık 45 saatlik çalışma süresinin azaltılmasını savunan Karakaş, uzun mesailerin kronik yorgunluk, tükenmişlik ve stresle ilişkisine dikkat çekti. Çalışanların yeterince dinlenememesinin iş kazaları ve üretkenlik açısından olumsuz sonuçlar doğurabileceğini ifade etti.
Karakaş, “Çok çalışmak, çok üretmek anlamına gelmez” diyerek çalışma süresinin tek başına verimlilik ölçütü olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.
İzlanda ve Fransa örneklerini hatırlatan Karakaş, dinlenme sürelerinin artmasının iş hatalarını, hastalık izinlerini ve üretim kayıplarını azaltabileceğini savundu. Haftalık çalışma saatlerinin düşürülmesini ise “toplumsal, ekonomik ve insani açılardan kaçınılmaz bir zorunluluk” olarak nitelendirdi.
Türkiye'de 45 saatlik mesai 40 saate inecek mi?
Karakaş'ın açıklamaları, Türkiye'de haftalık çalışma süresinin azaltılmasına yönelik bir değerlendirme ve çağrı niteliği taşıyor. Aktardığı mevcut mevzuata göre haftalık normal çalışma süresinin üst sınırı 45 saat olmaya devam ediyor.
SGK Başuzmanı, diğer ülkelerde uygulanan modelleri örnek göstererek Türkiye'nin de çalışma sürelerini yeniden ele alması gerektiğini savunuyor. Yazısında özellikle çalışan sağlığı, dinlenme hakkı ve verimlilik üzerinde duruyor