COVID-19 salgınının etkilerinden Rusya-Ukrayna savaşına kadar küresel gelişmelerin yaşandığı, teknoloji ve savunma alanında birçok başarıya imza atılan bir yılı geride bırakan Türkiye, Cumhuriyetin 100. yılı olan 2023'te savunma üretiminde önemli kilometre taşlarına tanıklık etmeye hazırlanıyor.
Dünya pandeminin yaralarını sararken, Çin'in devam eden sıkı önlemleri başta çip üretimi olmak üzere birçok sektörü vurdu.
Bu dönemde Türkiye'nin teknoloji ve savunma şirketleri işbirliği anlaşmaları, yenilikçi ürünler ve ihracat anlaşmaları gibi önemli adımlar atarken, önümüzdeki yıl da büyümeye devam etmeye hazırlanıyor.
Türkiye'nin 2023 yılına damga vuracak önemli projelerinden biri olan ve ülkenin en önemli teknoloji projesi olarak adlandırılan Milli Muharip Uçak (MMU), 18 Mart'ta motor çalıştırılarak hangardan çıkacak.
Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TAI) tarafından geliştirilen beşinci nesil uçağın, 2030'lu yıllarda kullanımdan kaldırılması planlanan F-16 jetlerinin yerini alması bekleniyor. Savaş uçağı ilk uçuşunu 2025 yılında yapacak ve 2028 yılında göreve başlayacak.
TAI'nin jet eğitim ve hafif taarruz uçağı Hürjet de ilk uçuşunu 18 Mart'ta yapacak. Dört prototip ile uçuş testleri gerçekleştirecek ve 2025 yılında ilk görevini icra edebilecek seviyeye ulaşacak.
Bir diğer önemli gelişme ise ağır sınıf taarruz helikopteri Atak-2'nin ilk uçuşu olacak. TUSAŞ, yüksek faydalı yük kapasitesine sahip çok maksatlı helikopter Gökbey'in ilk teslimatını gerçekleştirecek. Türkiye'nin amiral gemisi olacak LHD (Landing Helicopter Dock) tipi amfibi hücum gemisi Anadolu da envantere katılmaya hazırlanıyor.
Teknoloji, savunma ihracatı
Türkiye'nin 2022 yılını 4 milyar dolarlık savunma ihracatıyla kapatmasının beklendiğini belirten Cumhurbaşkanı Gül, Ocak-Ekim döneminde 209,4 milyar dolarlık toplam ihracat içinde yüksek ve orta-yüksek teknolojili ürünlerin payının %36 olduğunu söyledi.
Bu yıl savunma ve teknoloji firmaları, TAI'nin Mart ayında Filipinler'e yaptığı taarruz helikopteri ihracatı gibi yüksek teknolojili ürünler ihraç etti.
Ünlü Türk drone üreticisi Baykar, bu yılın başlarında dünyaca ünlü Bayraktar TB2 drone'unun ihraç edildiği ülke sayısının 24'e yükseldiğini açıkladı.
Suriye ve Libya'dan Karabağ'a ve son olarak Ukrayna'ya kadar savaş bölgelerinde başarıyla kullanıldıktan sonra adından söz ettiren Bayraktar TB2'yi yılda 200 adet üretme kapasitesine sahip olan firma, 2023 yılında bu kapasiteyi 500'e çıkarmayı planlıyor.
Baykar, Haziran ayında Litvanya'da olduğu gibi, zor durumdaki komşusuna bu insansız hava aracını satın almak için düzenlenen bağış kampanyalarını öğrendikten sonra Ukrayna'ya da Bayraktar TB2'leri hibe etti.
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'nün (SIPRI) raporuna göre ilk 100 savunma firması arasında yer alan iki Türk firması Aselsan ve TAI, 2021 yılında sırasıyla 2,16 milyar dolar ve 1,2 milyar dolarlık satış gerçekleştirdi.
Yeni ürünler
Türkiye son yıllarda özellikle havacılık alanında yenilikçi teknolojiler tasarlıyor ve üretiyor.
İngiltere Savunma Bakanı Ben Wallace Ekim ayında yaptığı açıklamada Türk insansız hava araçlarının (İHA) modern savaşlarda "oyun değiştirici" olduğunu söyledi.
Bu açıklamalar, Bayraktar TB2'nin yine Türk savunma sanayii tarafından geliştirilen akıllı mühimmatla birlikte Türk ordusu ya da İHA'yı satın alan ülkeler tarafından savaş alanında kullanılmasının ardından geldi.
Savaş uçağı, Karabağ ve Ukrayna'da hava savunma sistemlerinden tanklara ve obüslere kadar Rus askeri teçhizatını avladı ve Türkiye'nin terörle mücadele operasyonları sırasında Suriye'de de kullanıldı.
Hatta Ukrayna'nın Karadeniz'de Rusya'ya ait Moskva kruvazörünü batırmasında da İHA'nın özel bir rolü olduğu söylenmişti.
Yeni geliştirilen ürünler arasında, Bayraktar TB2'lerden ateşlenen akıllı mühimmatı da üreten Türkiye'nin önde gelen füze üreticilerinden Roketsan, önümüzdeki dönemde ilk atışını yapacak olan yeni seyir füzesi Çakır'ı tanıttı.
Menzili 150 kilometrenin (93 mil) üzerinde olan seyir füzesi, sabit ve döner kanatlı uçaklardan, taarruz dronlarından, taktik kara araçlarından ve deniz platformlarından fırlatılabilecek.
Türk savunma şirketi Armelsan, yerli mayın avlama sonarı Nusrat-1915'i Nisan ayında sergiledi.
Sonar, demirli mayınların yanı sıra kara mayınlarını da tespit edip sınıflandırabiliyor.
Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKE) tarafından KN-12 adıyla üretilen Türkiye'nin ilk çok kalibreli keskin nişancı tüfeği Haziran ayında Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girdi.
Ülkenin ürettiği en güçlü motor olma özelliğini de taşıyan ilk yerli turbofan motor, yıl boyunca teknoloji etkinliklerinde sergilendi.
Motor 2023 yılı başında hizmete girecek.
En önemli gelişmelerden biri olarak Baykar, insansız savaş uçağı Bayraktar Kızılelma'yı tanıttı.
Aralık ayında ilk uçuşunu gerçekleştiren uçak, düşük tespit edilebilirlik ve hipersonik hıza sahip.
Baykar ayrıca Mart ayında bir başka insansız hava aracı olan Bayraktar Akıncı B'yi de test etti.
Bir önceki model olan Akıncı A 900 beygir gücüne sahipken, yeni model 750 beygirlik iki motorla 1.500 beygir gücüne sahip.
Şirkete göre Akıncı B, kendi sınıfında dünyanın en güçlü ve muharebe kabiliyetine sahip silahlı İHA'sı.
Bir diğer önemli gelişme ise ülkenin ilk elektrikli otomobil markası olan Togg'da yaşandı.
Projeye 2018 yılında başlayan Togg, geçtiğimiz Ekim ayında seri üretim aşamasına geçti.
Togg, homologasyon testlerinin tamamlanmasının ardından C segmentindeki ilk akıllı aracı olan SUV ile 2023 yılının ilk çeyreğinde görücüye çıkacak.
Türk yapımı silahlı insansız su üstü aracı (USV) ilk deniz testlerini Eylül ayında tamamladı.
Türk savunma firmaları Havelsan ve Yonca-Onuk tarafından geliştirilmekte olan Sancar USV, kolayca tanınamayan düşmanlara karşı ve konvansiyonel olmayan operasyonlar da dahil olmak üzere ordunun birçok ihtiyacını karşılayacak.
Türkiye'de yerli olarak geliştirilen ve üretilen bir diğer USV olan Marlin, Eylül ayında Portekiz'in güneybatısında düzenlenen bir NATO tatbikatında yeteneklerini sergiledi.
Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) koordinasyonunda savunma devi Aselsan ve Yalova ilinin kuzeybatısındaki Sefine Tersanesi tarafından geliştirilen araç, yaklaşık 100 insansız hava ve deniz aracıyla birlikte tatbikatta yer aldı.
Çalışmalar, etkinlikler, fırsatlar
Ülke aynı zamanda bilimsel araştırmalar ve etkinlikler de yürütmektedir. Türkiye, en iyi astronot adaylarını avlamaya çalışarak mürettebatlı bir görevle uzaya ilk adımını attı.
Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ve ABD merkezli uzay firması Axiom da Eylül ayında uzaya ilk Türk insanlı misyonunu göndermek üzere bir anlaşma imzaladı.
Dünya tarafında ise 20 kişilik bir Türk araştırma ekibi altıncı Antarktika seferi kapsamında araştırma yapmak üzere Antarktika'yı ziyaret etti. Ekip, Şubat ayında başlayan 46 günlük sürede 14 farklı projeyi tamamladı.
Ülkenin en büyük teknoloji ve havacılık etkinliği Teknofest, Ağustos ayında Karadeniz'in Samsun ilinde düzenlendi.
900.000'in üzerinde ziyaretçinin katıldığı etkinlikte yarı iletkenler, İHA'lar, uydular, roketler, robotik ve yapay zeka gibi 40'ın üzerinde kategoride teknoloji yarışmaları düzenlendi.
Teknofest ayrıca Mayıs ayında Azerbaycan'ın Bakü kentinde ilk kez bir yurtdışı etkinliği düzenlemiş ve dört günde 300.000 ziyaretçiyi ağırlamıştır.
Dünyanın önde gelen uzay etkinliklerinden biri olan International Space Convention (ISC) 2022, Eylül ayında Marmara'da Bursa'da düzenlendi. Uzayda özerklik, uzayın ticarileştirilmesi ve uluslararası güvenlik sorunları için uzayın kullanılması gibi birçok konu tartışıldı.
İstanbul Savunma ve Havacılık Kümelenmesi Derneği (SAHA) tarafından düzenlenen ve Türkiye'nin önemli savunma etkinliklerinden biri olan SAHA Expo, Ekim ayında İstanbul'da düzenlendi.
Türkiye'den ve yabancı ülkelerden yenilikçi savunma ürünlerinin sergilendiği fuar, onlarca ülkenin hükümet ve ordularından üst düzey yetkilileri ağırladı. Birçok etkinlikte Türk firmaları veya kurumları önemli anlaşmalara imza attı. Türkiye'nin ilk insansız helikopteri Alpin'e öncülük eden Titra Teknoloji, Mayıs ayında dünyanın önde gelen helikopter şirketlerinden Cicare ile stratejik işbirliği anlaşması yaparak sivil havacılık ve İHA'lar alanındaki varlığını güçlendirdi.