Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak anılan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için hazırlıklar sürerken desteklerin her haneye aynı şekilde verilmeyeceği belirtildi. Planlanan modelde hanenin toplam geliri, yaşam maliyeti ve bölgesel ihtiyaçların dikkate alınması; desteğin kira, ısınma, gıda veya enerji gibi farklı alanlarda nakdi ya da ayni olarak uygulanması öngörülüyor. Ödeme miktarı henüz kesinleşmezken sistemin 2027’de ülke genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor.
“Vatandaşlık Maaşı” İçin Yeni Model: Destekler Haneye ve Bölgeye Göre Değişecek
Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için hazırlıklar devam ediyor. Yeni sosyal destek modelinde tek tip ödeme yerine hanelerin gelir durumu, yaşadığı bölge ve ihtiyaçlarının dikkate alınması planlanıyor.
Sistemin en düşük emekli aylığını alanlar ile dar gelirli haneleri kapsaması öngörülürken uygulamanın ayrıntılarının devam eden etki analizlerinin ardından şekillenmesi bekleniyor.
GETAD kapsamında verilecek desteğin tutarı ise henüz kesinleşmiş değil.
Her Haneye Aynı Yardım Yapılmayacak
Yeni sistemin öne çıkan özelliklerinden biri, Türkiye genelinde bütün hanelere aynı türde sosyal yardım verilmemesi olacak.
Aktarılan bilgilere göre hanelerin ihtiyaçları il ve ilçe düzeyinde değerlendirilecek. Böylece yaşanılan bölgedeki ekonomik koşullar ve ailenin ihtiyaç profili destek türünün belirlenmesinde rol oynayacak.
AK Parti kaynaklarından aktarılan bilgilere göre örneğin Antalya’da yaşayan bir hanenin ihtiyaçlarıyla Hakkari’de yaşayan bir ailenin ihtiyaçları aynı kabul edilmeyecek.
Kira, Isınma, Gıda ve Enerji Desteği Seçenekleri
Bölgesel farklılıkların sisteme dahil edilmesiyle sosyal desteklerin türü de değişebilecek.
Planlanan modele göre ihtiyaç durumuna bağlı olarak bazı hanelerde kira desteği, bazı bölgelerde ise ısınma, gıda veya enerji desteği öne çıkabilecek.
Yardımların yalnızca nakit ödeme biçiminde olması da öngörülmüyor. İhtiyaç analizlerine göre desteklerin nakdi veya ayni biçimde çeşitlendirilmesi planlanıyor.
Gelir Sınırı Belirleyici Olacak
GETAD’ın temel yaklaşımında, geliri belirlenecek seviyenin altında kalan hanelerin desteklenmesi bulunuyor.
Sistemin sosyal yardımları yalnızca birey üzerinden değil, hanenin toplam gelir ve ihtiyaç durumu üzerinden ele alacak biçimde yapılandırılması planlanıyor.
Bu kapsamda fert başına düşen gelir ile hanenin karşı karşıya bulunduğu yaşam maliyetlerinin değerlendirmeye alınması öngörülüyor.
Ancak destekten yararlanmak için uygulanacak kesin gelir sınırı henüz açıklanmış değil.
En Düşük Emekli Aylığı Alanlar da Kapsamda
Yeni modelin önemli başlıklarından birini düşük emekli aylığı alan vatandaşların durumu oluşturuyor.
Planlamaya göre en düşük emekli aylığını alan kişiler, hanenin toplam geliri ve yaşam maliyetleri gibi kriterler doğrultusunda GETAD kapsamında değerlendirilebilecek.
Böylece yalnızca kişinin aldığı emekli aylığının değil, hanenin genel ekonomik durumunun da sosyal desteğin belirlenmesinde dikkate alınması hedefleniyor.
Sistemin en düşük emekli aylığı konusunda yaşanan tartışmalara yeni bir sosyal destek modeli üzerinden çözüm üretmesi amaçlanıyor.
Etki Analizleri Ekim Ayında Tamamlanacak
GETAD’ın nasıl uygulanacağını belirleyecek çalışmalar Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı koordinasyonunda yürütülüyor.
Etki analizlerinin ekim ayında tamamlanması öngörülüyor.
Çalışmalar sonucunda gelir seviyesi belirlenen eşiğin altında kalan hanelere hangi desteklerin sunulacağı ve bölgesel ihtiyaçların sisteme nasıl yansıtılacağı konusunda daha ayrıntılı bir çerçevenin ortaya çıkması bekleniyor.
Ödeme Miktarı Henüz Belli Değil
“Vatandaşlık maaşı ne kadar olacak?” sorusunun ise şu aşamada kesinleşmiş bir yanıtı bulunmuyor.
GETAD kapsamında hanelere yapılacak ödemenin miktarı henüz belirlenmedi.
Bu nedenle kamuoyunda yer alan belirli ödeme tutarlarının kesinleşmiş GETAD ödemesi olarak değerlendirilmemesi gerekiyor. Mevcut bilgiler, sistemin yapısına ve kimlerin kapsama alınmasının planlandığına ilişkin ayrıntılarla sınırlı.
Bütçe Planlaması Yıl Sonunda Şekillenecek
Yeni sosyal destek sisteminin mali boyutunun 2027 yılı bütçe süreciyle birlikte daha belirgin hâle gelmesi bekleniyor.
TBMM’de 2027 yılı bütçe görüşmelerinin tamamlanmasının ardından GETAD için ayrılacak kaynak ve bütçe planlamasının netleştirilmesi planlanıyor.
Sistemin uygulanması için ayrıca bir yasal değişikliğe ihtiyaç duyulması hâlinde gerekli düzenlemelerin yapılması öngörülüyor.
Hedef 2027’de Türkiye Geneline Yaymak
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, daha önce GETAD’ı “yeni nesil bir sosyal destek sistemi” olarak tanımlamıştı.
Planlamaya göre sistemin 2027 yılı itibarıyla ülke genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Ancak uygulamanın kesin kapsamı, ödeme miktarları, gelir eşiği ve diğer ayrıntıları devam eden çalışmaların ve bütçe sürecinin ardından kesinlik kazanacak.
GETAD’da Üç Temel Kriter Öne Çıkıyor
Mevcut hazırlıklarda yeni sosyal destek sisteminin çerçevesini hanenin toplam geliri, yaşam maliyetleri ve bölgesel ihtiyaçlar oluşturuyor.
Bu yapı doğrultusunda bir haneye kira desteği verilirken başka bir hanenin ısınma, enerji veya gıda ihtiyacına yönelik destek alabilmesi öngörülüyor.
Böylece mevcut sosyal yardım mekanizmasının daha aile odaklı ve bölgesel ihtiyaçları dikkate alan bir yapıya dönüştürülmesi hedefleniyor.
Başvuru ve Ödeme Ayrıntıları Bekleniyor
GETAD’ın uygulama takvimi üzerinde çalışmalar devam ederken vatandaşlar açısından en önemli konuların başında başvuru şartları, gelir sınırı ve ödeme miktarı geliyor.
Şu aşamada bu başlıklarda kesin rakamlar açıklanmış değil. Etki analizlerinin tamamlanması, 2027 bütçe sürecinin sonuçlanması ve ihtiyaç duyulması hâlinde yasal düzenlemelerin yapılmasıyla sistemin ayrıntılarının belirginleşmesi bekleniyor.
Planlanan takvime göre GETAD’ın 2027 yılında ülke genelinde uygulanması hedefleniyor.