2026 Nobel Fizik Ödülü’nün sahibi Belçika doğumlu fizikçi Francis Halzen oldu. 82 yaşındaki bilim insanı, Güney Kutbu’ndaki IceCube Nötrino Gözlemevi’ne yaptığı belirleyici katkılar ve astrofiziksel kökenli yüksek enerjili nötrinoların keşfi nedeniyle ödüle layık görüldü. 12 milyon İsveç kronu değerindeki ödül, 10 Aralık’ta Stockholm’de düzenlenecek törenle verilecek.

Nobel’in sahibi Francis Halzen oldu

2026 Nobel Fizik Ödülü’nün kazananı açıklandı. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, bu yılki ödülün fizikçi Francis Halzen’e verildiğini duyurdu.

Halzen’in ödüle, Güney Kutbu’nda kurulan IceCube Nötrino Gözlemevi’ndeki çalışmaları ve yüksek enerjili nötrinoların keşfindeki rolü nedeniyle layık görüldüğü belirtildi.

82 yaşındaki fizikçinin onlarca yıl önce başlayan çalışmaları, Antarktika’daki dev buz kütlesinin evreni incelemek için kullanılan bir gözlemevine dönüştürülmesinde önemli rol oynadı.

Ödül gerekçesi açıklandı

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, Francis Halzen’in Nobel’e uzanan çalışmalarının merkezinde IceCube Nötrino Gözlemevi bulunduğunu açıkladı.

Ödülün Halzen’e “IceCube Nötrino Gözlemevi’ne yaptığı belirleyici katkılar ve astrofiziksel kökenli yüksek enerjili nötrinoların keşfi” nedeniyle verildiği bildirildi.

Nobel Fizik Komitesi Başkanı Mark Pearce de Halzen’in çalışmalarını şu sözlerle değerlendirdi:

“Francis Halzen, bize olağanüstü bir araç kazandıran uluslararası bir araştırmacı ve mühendis ekibine liderlik etti.”

Antarktika buzları dev bir gözlemevine dönüştü

IceCube Nötrino Gözlemevi, Güney Kutbu’ndaki yaklaşık 1 kilometreküplük buz kütlesinin içerisine yerleştirilen sensörlerden oluşuyor.

Bir nötrino atom çekirdeğiyle çarpıştığında ortaya çıkan ışık parlamaları, berrak buzulun derinliklerindeki sensörler aracılığıyla takip edilebiliyor.

Antarktika’nın dış etkilerden uzak yapısı ve bölgenin deprem riski taşımaması da bu hassas ölçümlerin gerçekleştirilmesi için uygun koşullar sağlıyor.

Bu sistem sayesinde evrenin çok uzak bölgelerinden gelen yüksek enerjili nötrinoların izleri takip edilebiliyor.

Çalışmalar 1980’lerin sonunda başladı

Francis Halzen’in Antarktika buzunu kullanarak nötrino tespit etme fikri üzerindeki çalışmaları 1980’lerin sonuna kadar uzanıyor.

Halzen ilk olarak IceCube’un öncüsü olan AMANDA projesinde çalışmalar yürüttü. Ardından daha büyük ölçekli IceCube Nötrino Gözlemevi’nin geliştirilmesine liderlik etti.

IceCube, uzun süren çalışmaların ardından 2010 yılında tam kapasiteyle faaliyete geçti.

Gözlemevi 2013 yılında ise Samanyolu dışındaki kaynaklardan gelen yüksek enerjili nötrinoları tespit etti.

Francis Halzen kimdir?

Francis Halzen, 23 Mart 1944’te Belçika’nın Tienen kentinde dünyaya geldi.

Louvain Üniversitesi’nde fizik eğitimi alan Halzen, doktorasını da aynı üniversitede tamamladı.

Bilimsel kariyerini ABD’de sürdüren Halzen, Wisconsin-Madison Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapıyor.

IceCube projesinin baş araştırmacısı olan Halzen, nötrino fiziği alanındaki çalışmalarıyla daha önce de çeşitli uluslararası ödüllere layık görüldü.

Halzen’in aldığı ödüller arasında Balzan Ödülü ve Bruno Pontecorvo Ödülü de bulunuyor.

12 milyon İsveç kronu kazanacak

2026 Nobel Fizik Ödülü’nün parasal karşılığı 12 milyon İsveç kronu olarak açıklandı. Bu tutarın yaklaşık 1,2 milyon dolara karşılık geldiği belirtildi.

Francis Halzen ödülünü, Nobel’in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık’ta Stockholm’de düzenlenecek törende alacak.

Ödül, İsveç Kralı XVI. Carl Gustaf tarafından takdim edilecek.

Nobel ödüllerinde fizik dalının ardından sırada kimya bulunuyor. Kimya ödülünün kazananı yarın açıklanacak.