ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyonun Irak’taki askeri misyonu 30 Eylül itibarıyla sona eriyor. DEAŞ’ın yükselişinin ardından 2014 yılında Irak’a yeniden konuşlanan ABD güçleriyle başlayan 12 yıllık dönem kapanırken, koalisyonun kullandığı üs ve karargahlar Irak makamlarına devredildi. Irak’tan ayrılan Amerikan askerlerinin bir bölümünün ise bölgedeki diğer noktalara konuşlandırılması bekleniyor.

Koalisyonun Irak’taki askeri misyonu sona eriyor

Irak’ta 12 yıldır devam eden ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyon misyonunda sona gelindi. Iraklı yetkililerin açıkladığı takvim doğrultusunda koalisyon güçlerinin ülkedeki askeri görevinin 30 Eylül itibarıyla tamamlanması planlanıyor.

Çekilme sürecinin tamamlanmasıyla birlikte Irak’taki güvenlik yapılanmasında yeni bir dönem başlayacak. Koalisyonun ülkede kullandığı üs ve karargahlar Irak makamlarına devredilirken, güvenlik sorumluluğunun tamamen Irak güçlerine geçmesi hedefleniyor.

Irak yönetimi daha önce 30 Eylül tarihini uluslararası koalisyonun askeri misyonunun sona erdirilmesi açısından kesin tarih olarak açıklamıştı.

Askeri üsler Irak makamlarına devredildi

Çekilme takvimi kapsamında ABD öncülüğündeki koalisyon tarafından kullanılan üs ve karargahların Irak makamlarına devredildiği bildirildi.

Plan doğrultusunda 30 Eylül sonrasında koalisyona bağlı muharip veya eğitim birliklerinin ülkede kalmaması öngörülüyor. Böylece koalisyon çatısı altında sürdürülen askeri yapılanmanın sona erdirilmesi ve ülkedeki güvenlik sorumluluğunun Irak makamlarına bırakılması amaçlanıyor.

Irak ile koalisyonda yer alan ülkeler arasındaki askeri ve güvenlik ilişkileri ise tamamen sona ermeyecek. Bundan sonraki dönemde ilişkilerin koalisyon misyonu yerine ülkeler arasında yapılacak ikili anlaşmalar üzerinden yürütülmesi planlanıyor.

ABD’nin Irak’taki askeri varlığı 2003’te başladı

ABD’nin Irak’taki askeri varlığının yakın tarihindeki en büyük kırılma 2003 yılında yaşandı. ABD öncülüğündeki güçler Irak’ı işgal ederek Saddam Hüseyin yönetimini devirdi.

Takip eden yıllarda Amerikan askerlerinin ülkedeki varlığı önemli ölçüde azaltıldı. ABD’nin son muharip birlikleri Aralık 2011’de Irak’tan ayrıldı ve ülkedeki geniş çaplı Amerikan askeri varlığında ilk dönem sona erdi.

Ancak bu çekilme uzun sürmedi. DEAŞ’ın Irak ve Suriye’de geniş bölgeleri kontrolü altına alması, ABD askerlerinin Irak’a yeniden dönmesinin önünü açtı.

DEAŞ’ın yükselişiyle 2014’te geri döndüler

DEAŞ’ın Irak’ta hızla ilerlemesi ve ülkenin önemli bölgelerini kontrol altına almasının ardından Irak yönetimi uluslararası destek talebinde bulundu.

ABD güçleri, Irak hükümetinin daveti üzerine 2014 yılında yeniden ülkeye konuşlandırıldı. Aynı dönemde ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyon, DEAŞ’la mücadele amacıyla Irak’taki faaliyetlerine başladı.

Koalisyon güçleri bu süreçte Irak güvenlik güçlerine destek verirken, DEAŞ’a yönelik operasyonlarda da görev aldı. 2014 yılında başlayan bu askeri dönem, 30 Eylül 2026 itibarıyla 12 yılın ardından sona eriyor.

Çekilme için iki aşamalı plan hazırlandı

Koalisyon güçlerinin Irak’taki görevlerinin sona erdirilmesine yönelik süreç ani bir kararla başlamadı. Bağdat ve Washington, Eylül 2024’te askeri misyonun sonlandırılması için iki aşamalı bir plan üzerinde anlaşmaya vardı.

Planın ilk bölümünde federal Irak sınırları içerisindeki üs ve karargahlardan koalisyon güçlerinin çekilmesi öngörüldü. Bu kapsamda yürütülen tahliye ve devir işlemleriyle üslerin kontrolü Irak makamlarına bırakıldı.

İkinci aşamada ise Suriye’de DEAŞ’a karşı gerçekleştirilen operasyonlara Irak üzerinden verilen desteğin Eylül 2026 sonuna kadar sürdürülmesi kararlaştırıldı.

30 Eylül tarihiyle birlikte bu süreçte de kritik eşik aşılmış olacak.

Amerikan askerlerinin tamamı ABD’ye dönmeyecek

Irak’taki koalisyon misyonunun tamamlanması, ülkeden ayrılan bütün Amerikan askerlerinin doğrudan ABD’ye döneceği anlamına gelmiyor.

Çekilen birliklerin bir bölümünün bölgedeki diğer askeri noktalara kaydırılması bekleniyor. Kalan yüzlerce Amerikan askerinin önemli bölümünün Ürdün ve bölgedeki diğer noktalara yeniden konuşlandırılacağı belirtiliyor.

Bu birliklerin Suriye’de bulunan DEAŞ unsurlarına karşı sürdürülen operasyonlara destek vermeye devam etmesi planlanıyor. Böylece Irak’taki koalisyon misyonu sona erse de DEAŞ’a karşı bölgesel askeri faaliyetlerin tamamen bitmesi beklenmiyor.

IKBY’de hava savunması endişesi

ABD öncülüğündeki koalisyonun çekilmesi Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nde ise güvenlik tartışmasını beraberinde getirdi.

IKBY Başbakanı Mesrur Barzani, Amerikan güçlerinin bölgeden ayrılmasının ardından özellikle hava savunması konusunda sorun yaşanabileceği uyarısında bulundu.

Barzani, mevcut hava savunma kapasitesindeki eksikliklere dikkat çekerken ABD’nin 2011 yılındaki çekilmesinin ardından ortaya çıkan güvenlik ortamını hatırlattı.

IKBY yönetimi, bölgenin son dönemde füze ve insansız hava aracı saldırılarıyla karşı karşıya kaldığını belirtirken, Irak’ın kuzeyindeki hava sahasının korunmasında Bağdat yönetiminin sorumluluk üstlenmesini istiyor.

Irak güvenliğinin sorumluluğu kendi güçlerine geçiyor

Koalisyon misyonunun tamamlanmasıyla birlikte Irak’taki güvenlik sorumluluğunun ülkenin kendi askeri ve güvenlik güçleri tarafından üstlenilmesi hedefleniyor.

Iraklı yetkililer, ülkedeki güvenlik durumunun istikrarlı olduğunu ve Irak güçlerinin ülke topraklarının tamamında kontrol sağlayabilecek kapasiteye ulaştığını belirtiyor.

Koalisyon ülkeleriyle güvenlik ilişkilerinin ise yeni dönemde farklı bir model üzerinden devam etmesi planlanıyor. İstihbarat paylaşımı, silah programları ve ikili güvenlik işbirlikleri bu ilişkilerin temel başlıklarını oluşturacak.

30 Eylül itibarıyla koalisyon çatısı altındaki askeri misyon kapanırken, ABD ve diğer ülkelerle yürütülecek güvenlik ilişkilerinde ikili anlaşmaların öne çıktığı yeni bir dönem başlayacak.