ABD ile İran arasında görüşüldüğü belirtilen 14 maddelik taslak anlaşmanın ayrıntıları ortaya çıktı. Ateşkes, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, yaptırımların askıya alınması ve milyarlarca dolarlık fonun serbest bırakılması gibi kritik başlıklar dünya gündemine oturdu.

ABD ile İran arasında uzun süredir devam eden diplomatik temaslarda önemli bir aşamaya gelindiği öne sürülürken, taraflar arasında görüşülen 14 maddelik taslak anlaşmanın detayları uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. İranlı kaynaklardan servis edilen bilgilere göre taslak metin, yalnızca iki ülke arasındaki ilişkileri değil, aynı zamanda Orta Doğu'daki güvenlik dengelerini, küresel enerji piyasalarını ve uluslararası ekonomik ilişkileri de doğrudan etkileyebilecek düzenlemeler içeriyor.

Taslak metinde yer alan maddeler incelendiğinde, ilk hedefin bölgesel gerilimi düşürmek ve taraflar arasında daha kapsamlı müzakerelerin önünü açmak olduğu görülüyor.

Ateşkes ve Çatışmaların Sonlandırılması İlk Madde Oldu

Taslak anlaşmanın ilk maddesinde, Lübnan dahil tüm cephelerde kalıcı ve derhal düşmanlıkların sona erdirilmesi öngörülüyor. Bu kapsamda bölgede devam eden askeri faaliyetlerin durdurulması ve taraflar arasında kalıcı bir ateşkes zemininin oluşturulması hedefleniyor.

Anlaşmanın ikinci maddesinde ise ABD'nin, İran'ın iç işlerine karışmama ve İran İslam Cumhuriyeti'nin egemenliğine saygı gösterme taahhüdünde bulunacağı belirtiliyor. Bu madde, Tahran yönetiminin uzun süredir dile getirdiği temel talepler arasında yer alıyor.

Deniz Ablukası ve Askeri Varlık Gündemde

Taslağın üçüncü maddesi, ABD tarafından uygulanan deniz ablukasının 30 gün içinde tamamen kaldırılmasını içeriyor. Bu adımın hayata geçirilmesi halinde İran'ın uluslararası ticaret yollarına erişiminin önemli ölçüde rahatlayabileceği değerlendiriliyor.

Dördüncü maddede ise Washington yönetiminin İran çevresindeki askeri güçlerini geri çekme taahhüdü yer alıyor. Bölgesel güvenlik açısından dikkat çeken bu madde, son yıllarda sık sık gerilim konusu olan askeri hareketliliğin azaltılmasını amaçlıyor.

Hürmüz Boğazı Yeniden Açılıyor

Taslak metnin en dikkat çeken başlıklarından biri de beşinci madde oldu. Buna göre İran'ın gerekli düzenlemeleri yapmasının ardından Hürmüz Boğazı'nın 30 gün içinde yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması planlanıyor.

Küresel petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği boğazın yeniden açılması, enerji piyasalarında yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, bu gelişmenin petrol fiyatları üzerinde doğrudan etkili olabileceğine dikkat çekiyor.

Petrol Yaptırımlarının Askıya Alınması Planlanıyor

Altıncı maddede, İran petrolü, petrokimya ürünleri ve türevlerine yönelik yaptırımların askıya alınması öngörülüyor.

Bu düzenlemeyle birlikte İran'ın enerji ihracatına yönelik kısıtlamaların kaldırılması ve ülkenin mali kaynaklarına yeniden tam erişim sağlaması hedefleniyor. Uzun yıllardır yaptırımlar nedeniyle gelir kaybı yaşayan İran ekonomisi açısından bu maddenin kritik önem taşıdığı belirtiliyor.

300 Milyar Dolarlık Yeniden Yapılanma Planı

Taslak anlaşmanın yedinci maddesi ekonomik açıdan dikkat çekici bir başka düzenlemeyi içeriyor.

Buna göre ABD ve müttefiklerinin, en az 300 milyar dolarlık yeniden yapılanma planları sunması öngörülüyor. Bu kaynakların hangi alanlarda kullanılacağına ilişkin ayrıntılar henüz netleşmiş değil.

Nükleer Program İçin 60 Günlük Müzakere Süreci

Sekizinci madde, İran'ın nükleer faaliyetleriyle ilgili yeni bir diplomatik süreci kapsıyor.

Taslağa göre taraflar, 60 gün boyunca nükleer konulara dayalı nihai anlaşmaya ulaşmak amacıyla resmi müzakereler yürütecek. Bu süreçte ABD'nin birincil ve ikincil yaptırımlarının yanı sıra Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kaynaklı bazı kısıtlamaların kaldırılması da görüşülecek.

Dokuzuncu maddede ise İran'ın, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) kapsamındaki yükümlülüklerini yeniden teyit edeceği ve nükleer silah geliştirmeme taahhüdünü yineleyeceği belirtiliyor.

Yeni Yaptırım ve Askeri Takviye Olmayacak

Onuncu maddeye göre, müzakereler devam ettiği süre boyunca ABD, bölgedeki askeri varlığını artırmayacak ve İran'a yönelik yeni yaptırımlar uygulamayacak.

Bu düzenlemenin, müzakere ortamının korunması amacıyla taslağa eklendiği değerlendiriliyor.

24 Milyar Dolarlık Fon Serbest Bırakılacak

Taslağın en dikkat çeken ekonomik başlıklarından biri olan on birinci madde, İran'a ait dondurulmuş 24 milyar dolarlık fonun serbest bırakılmasını içeriyor.

Plana göre bu tutarın yarısı, müzakereler başlamadan önce İran'ın kullanımına sunulacak. Kalan bölüm ise sürecin ilerlemesine bağlı olarak aşamalı şekilde serbest bırakılacak.

Uygulama Mekanizması ve BM Onayı

On ikinci maddede anlaşmanın uygulanmasını takip edecek bir izleme mekanizmasının kurulması öngörülüyor.

On üçüncü maddede ise nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanması planlanıyor. Bu adımın uluslararası meşruiyet açısından önemli olduğu belirtiliyor.

Füze Programı ve Bölgesel Gruplar Kapsam Dışında

Taslağın son maddesi olan on dördüncü madde, müzakerelerin kapsamını net şekilde belirliyor.

Buna göre nihai görüşmeler yalnızca;

• Zenginleştirilmiş uranyumun geleceği,
• Uranyum zenginleştirme faaliyetleri,
• Yaptırımların kaldırılması,
• İran'ın ekonomik yeniden yapılanması

başlıklarını kapsayacak.

Öte yandan İran'ın füze programı ile bölgedeki müttefik gruplara verdiği destek müzakere gündeminin dışında bırakılacak.

Dünyanın Gözü İmza Sürecinde

Taslak metinde yer alan maddelerin hayata geçirilmesi halinde, yalnızca ABD ile İran arasındaki ilişkilerde değil, tüm Orta Doğu'da önemli değişimlerin yaşanabileceği değerlendiriliyor.

Özellikle Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, enerji yaptırımlarının gevşetilmesi, milyarlarca dolarlık fonun serbest bırakılması ve bölgesel ateşkes hedefi; küresel enerji piyasaları, finans çevreleri ve uluslararası diplomasi açısından kritik gelişmeler olarak görülüyor.