Adalet Bakanı Akın Gürlek, 12 Eylül 1980 askerî darbesinin 46. yıl dönümünde yayımladığı mesajda darbeyi "demokrasi tarihimizin kara lekelerinden biri" olarak nitelendirdi. Türkiye Yüzyılı hedefleri kapsamında 1982 Anayasası'nın bütünüyle geride bırakılmasına vurgu yapan Gürlek, sivil, demokratik, özgürlükçü ve kuşatıcı yeni bir anayasanın gelecek nesillere karşı tarihî bir sorumluluk olduğunu belirtti.

Akın Gürlek'ten 12 Eylül'ün 46. Yılında Mesaj

Adalet Bakanı Akın Gürlek, 12 Eylül 1980 askerî darbesinin yıl dönümü dolayısıyla yaptığı açıklamada darbenin Türkiye'nin demokrasi tarihinde bıraktığı izlere dikkat çekti. Gürlek, 12 Eylül'ü "demokrasi tarihimizin kara lekelerinden biri" olarak nitelendirdi.

Darbeyle birlikte askerî vesayetin "milletimizin iradesini gasp ettiğini" belirten Gürlek, sivil siyasetin kesintiye uğratılmasının yalnızca siyasi alanda değil, Türkiye'nin toplumsal ve hukuki hayatında da derin izler bıraktığını ifade etti.

12 Eylül İçin Vesayet Vurgusu

Bakan Gürlek'in mesajında öne çıkan başlıklardan biri millî irade ve vesayet oldu. 12 Eylül darbesinin milletin iradesine yönelik sonuçlarına değinen Gürlek, demokratik düzenin askerî müdahaleyle kesintiye uğratıldığı döneme dikkat çekti.

Gürlek, 12 Eylül'ün "millî iradenin üzerinde vesayet kurmaya çalışan anlayışın demokrasi tarihimizdeki en ağır örneklerinden biri olarak hafızalardaki yerini koruduğunu" kaydetti.

Akın Gürlek'ten Sivil Anayasa Mesajı

Adalet Bakanı'nın 12 Eylül'ün 46. yıl dönümü dolayısıyla yaptığı açıklamanın önemli bölümünü yeni ve sivil anayasa hedefi oluşturdu. Gürlek, Türkiye Yüzyılı hedefleri içerisinde anayasa konusuna ayrı bir yer verdi.

Türkiye'nin darbe döneminin izlerini taşıyan mevcut anayasal düzeni bütünüyle geride bırakması gerektiğini belirten Gürlek, hedefi şu sözlerle ifade etti:

"Vesayetçi zihniyeti kurumsallaştıran ve darbe döneminin izlerini taşıyan 1982 Anayasası'nı bütünüyle geride bırakarak Türkiye'yi sivil bir anayasaya kavuşturmaktır."

"Sivil Anayasa Tarihi Sorumluluğumuz"

Bakan Gürlek, hazırlanması hedeflenen yeni anayasanın hangi temel özelliklere sahip olması gerektiğine de açıklamasında yer verdi. Milletin ortak iradesini esas alan bir anayasa vurgusu yapan Gürlek; sivil, demokratik, özgürlükçü ve kuşatıcı bir metne işaret etti.

Yeni bir anayasanın Türkiye'ye kazandırılmasını gelecek kuşaklar açısından da değerlendiren Gürlek, bunun "gelecek nesillere karşı tarihi sorumluluk" olduğunu belirtti.

Türkiye Yüzyılı Hedefinde 1982 Anayasası Vurgusu

Gürlek'in açıklamasına göre Türkiye Yüzyılı hedeflerinin önemli unsurlarından biri, 1982 Anayasası'nın bütünüyle geride bırakılması ve Türkiye'nin sivil bir anayasaya kavuşması olacak.

Bakan Gürlek, bu hedefi 12 Eylül darbesinin yıl dönümünde yaptığı açıklamanın ana başlıklarından biri hâline getirdi. Darbe döneminin izlerini taşıdığını belirttiği anayasanın yerine milletin ortak iradesini esas alan yeni bir metnin hazırlanmasını vurguladı.

"Hiçbir Vesayet Odağının Bulunmadığı Bir Türkiye"

Adalet Bakanı Akın Gürlek, açıklamasının son bölümünde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğine atıfta bulundu. Millî iradenin üzerinde herhangi bir vesayet odağının bulunmadığı bir Türkiye hedefini dile getiren Gürlek, mesajında şu ifadeleri kullandı:

"Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde, millî iradenin üzerinde hiçbir vesayet odağının bulunmadığı daha demokratik, daha güçlü ve daha müreffeh bir Türkiye için çalışmalarımızı kararlılıkla sürdüreceğiz."

12 Eylül'de TBMM ve Hükümet Feshedildi

Türkiye siyasi tarihinin önemli kırılma noktalarından 12 Eylül 1980'de, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren komutasındaki Türk Silahlı Kuvvetleri yönetime el koydu.

Darbeyle birlikte TBMM ve hükümet feshedildi, siyasi partiler kapatıldı ve siyasi faaliyetler yasaklandı. Darbe döneminde yüz binlerce kişi gözaltına alınırken çok sayıda kişi hakkında idam cezası verildi ve infazlar gerçekleştirildi.

1982 Anayasası Halk Oylamasıyla Kabul Edildi

Askerî darbenin ardından Türkiye'nin anayasal düzeninde de değişikliğe gidildi. Darbe yönetimi döneminde hazırlanan 1982 Anayasası, 7 Kasım 1982 tarihinde gerçekleştirilen halk oylamasında kabul edilerek yürürlüğe girdi.

Anayasa, sonraki yıllarda özellikle temel hak ve özgürlüklere ilişkin sınırlamalar ile darbecilere yargı bağışıklığı sağlayan Geçici 15. madde nedeniyle eleştirilerin odağında yer aldı.

Geçici 15. Madde 2010'da Kaldırıldı

1982 Anayasası'nda yıllar içerisinde çok sayıda değişiklik gerçekleştirildi. Bunlardan biri de darbe döneminin yöneticilerine ilişkin yargı sürecinin önünü açan düzenleme oldu.

Darbecilere yargı bağışıklığı sağlayan Geçici 15. madde, 2010 anayasa değişikliği referandumuyla kaldırıldı. Düzenlemenin ardından açılan davada Kenan Evren ile dönemin Hava Kuvvetleri Komutanı Tahsin Şahinkaya yargılandı.