Rusya'nın Sibirya bölgesinde veba bakterisiyle çalışan 28 yaşındaki bir laboratuvar görevlisinin şüpheli ölümü üzerine yaklaşık 200 kişi karantinaya alındı. Olayın ardından veba hastalığının yeniden yayılabileceği endişesi gündeme gelirken Dünya Sağlık Örgütü, Avrupa bölgesindeki riski “çok düşük” olarak değerlendirdi. Uzmanlar, modern tedavi yöntemleri ve bulaşma özellikleri nedeniyle küresel salgın beklemediklerini açıkladı.

Rusya'nın Sibirya bölgesindeki İrkutsk kentinde meydana gelen şüpheli ölüm, veba hastalığını yeniden gündeme taşıdı. Veba ile Mücadele Enstitüsünde çalışan Darya Shipilova, nedeni henüz kesinleştirilemeyen ve zatürre benzeri belirtilerle seyreden bir hastalık nedeniyle hayatını kaybetti. Genç kadının veba bakterisine maruz kalmış olabileceği ihtimali üzerine temaslıların takibine başlandı.

Rus basınında yer alan bilgilere göre olayın ardından yaklaşık 200 kişi karantinaya alındı. Shipilova'nın kesin ölüm nedeni henüz belirlenmezken laboratuvar testlerinin devam ettiği bildirildi.

İrkutsk'ta şüpheli ölüm araştırılıyor

Veba ile Mücadele Enstitüsünde görev yapan 28 yaşındaki Darya Shipilova'nın geçen hafta cuma günü yaşamını yitirmesinin ardından ölüm nedenine ilişkin inceleme başlatıldı.

Genç kadının veba bakterisiyle temas etmiş olabileceği ihtimali üzerinde durulurken hastalığın nasıl ortaya çıktığına ilişkin iki farklı iddia gündeme geldi.

Doğrulanmamış iddialardan ilkine göre Shipilova, veba bakterisi bulunan bir test tüpünün kırılması sonrasında hastalanmış olabilir. Diğer iddiada ise genç kadının Moğolistan sınırındaki Buryatya bölgesine yaptığı saha gezisi sırasında bakteriye maruz kaldığı öne sürüldü.

Buryatya, vebanın bazı yabani hayvan popülasyonlarında doğal olarak görüldüğü bölgeler arasında bulunuyor.

Yaklaşık 200 kişi karantinaya alındı

Şüpheli ölümün ardından olası temaslılara yönelik tedbirler devreye alındı. Rus medyasına göre yaklaşık 200 kişi karantinaya alındı.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), hastayla temas eden kişilerin tespit edilerek takibe alındığını ve şu ana kadar hiçbir temaslıda hastalık belirtisi görülmediğini bildirdi.

Temaslıların izlenmesi, riskli kişilerin taranması ve gerektiğinde koruyucu antibiyotik uygulanması, vebanın yayılmasını önlemeye yönelik temel tedbirler arasında yer alıyor.

DSÖ Avrupa için riski çok düşük buldu

DSÖ Sözcüsü Christian Lindmeier, 6 Ekim'de yaptığı açıklamada olayla ilgili ilk risk değerlendirmesini paylaştı.

Lindmeier, riskin İrkutsk için orta ila düşük, Rusya Federasyonu genelinde düşük, DSÖ Avrupa bölgesinde ise çok düşük seviyede değerlendirildiğini belirtti.

Uzmanlar da hastalığın bulaşma özellikleri, mevcut antibiyotik tedavileri ve temaslı takibi sayesinde olayın küresel bir salgına dönüşmesinin beklenmediğini ifade etti.

Veba hastalığının üç farklı türü bulunuyor

Veba, Yersinia pestis adlı bakterinin neden olduğu bulaşıcı bir hastalık olarak biliniyor. Hastalık, vücuttaki etkilerine göre üç temel klinik formda görülüyor.

Bubonik veba (hıyarcıklı veba): En yaygın görülen tür. Genellikle enfekte pirelerin ısırmasıyla bulaşıyor. Bakterinin lenf düğümlerine ulaşması sonucunda kasık, boyun ve koltuk altı bölgelerinde ağrılı şişlikler oluşabiliyor.

Septisemik veba: Bakterinin kan dolaşımına karışmasıyla ortaya çıkıyor. Hastalık ağır seyredebilir ve hızlı tıbbi müdahale gerektirebilir.

Pnömonik veba (akciğer vebası): Bakterinin akciğerleri etkilemesiyle gelişiyor. Diğer türlerden farklı olarak enfekte kişinin öksürmesi veya hapşırması sırasında ortaya çıkan solunum damlacıklarıyla insandan insana bulaşabiliyor.

Akciğer vebasında belirtiler hızla gelişiyor

Vebanın akciğerleri etkileyen pnömonik formu, hızlı ilerlemesi nedeniyle hastalığın en tehlikeli türleri arasında bulunuyor.

Maruziyetin ardından belirtilerin ortaya çıkması bazı durumlarda 24 saat kadar kısa bir sürede gerçekleşebiliyor.

Pnömonik veba tedavi edilmediğinde çoğunlukla ölümcül seyrediyor. Ancak hastalığın erken teşhis edilmesi ve uygun antibiyotik tedavisinin hızla başlatılması, iyileşme ihtimalini önemli ölçüde artırıyor.

Uzmanlar, belirtilerin belirgin ve hızlı gelişmesinin vakaların tespit edilmesini ve hastaların izole edilmesini kolaylaştırdığını belirtiyor.

Antibiyotik tedavisinde yüzde 92 başarı

Oxford Üniversitesinden bulaşıcı hastalıklar uzmanı Prof. Piero Olliaro, günümüzde veba için etkili tedavi seçeneklerinin bulunduğunu söyledi.

Olliaro, “Veba için çok iyi sonuç veren iki tedavi yöntemimiz var” ifadelerini kullandı.

Olliaro ve meslektaşlarının 2025 yılında Madagaskar'da yayımladığı randomize kontrollü araştırmada, incelenen iki antibiyotik tedavisinin yüzde 92 oranında etkili olduğu bildirildi.

Akciğer vebası gelişen hastaların yer aldığı grupta da hızlı tedaviyle yüzde 85 iyileşme oranı elde edildiği aktarıldı.

Covid-19'dan farklı bir bulaşma özelliği var

Uzmanların küresel salgın ihtimalini düşük değerlendirmesindeki etkenlerden biri, pnömonik vebanın bulaşma biçimi.

Aktarılan bilgilere göre pnömonik vebada bulaştırıcılık belirtilerin başlamasıyla ortaya çıkıyor. Bu durum, belirti göstermeden de bulaşabilen Covid-19'dan önemli bir farklılık oluşturuyor.

Birmingham Üniversitesinden viral immünoloji doçenti Zania Stamataki, uluslararası seyahatlerle yayılabilecek bir salgının hızlı şekilde fark edilebileceğini belirtti.

Stamataki, “İnsanların uçağa binip seyahat ettiğini ve her yerde yeni enfeksiyonlar gördüğünü fark edersek, bunu gözden kaçırmamız mümkün değil” dedi.

Laboratuvarlarda çok katmanlı koruma uygulanıyor

Şüpheli ölümün bir veba araştırma enstitüsünde meydana gelmesi, laboratuvar güvenliği konusunu da gündeme getirdi.

Zania Stamataki, yüksek riskli bakterilerle çalışan laboratuvarlarda çok sayıda güvenlik önlemi bulunduğunu belirterek “Bunlar çok özel laboratuvarlar. Katman katman koruma var” açıklamasını yaptı.

Bu laboratuvarlarda araştırmacıların kişisel koruyucu ekipman kullandığını anlatan Stamataki, numunelerin negatif hava basıncıyla çalışan biyolojik güvenlik kabinlerinde incelendiğini söyledi.

“Bir tüp kırılırsa, kabinin içinde kırılır ve kullanıcı korunmuş olur” diyen Stamataki, numunelerin taşınırken ikincil muhafaza kaplarında tutulduğunu ve çalışanların özel eğitim aldığını da belirtti.

Kara Ölüm milyonlarca kişinin hayatını kaybetmesine neden oldu

Veba, tarih boyunca en ağır salgınlardan biri olan Kara Ölüm ile anılıyor.

14. yüzyılda Avrupa'yı etkisi altına alan salgında 25 milyondan fazla insan hayatını kaybetti. Dönemin nüfusuna ilişkin tahminlere göre salgın, Avrupa nüfusunun çok büyük bir bölümünü etkiledi.

Hastalığın yayılmasında kötü yaşam koşulları, kemirgenler üzerinde yaşayan pireler, yoğun nüfuslu yerleşimler ve ticaret yolları önemli rol oynadı.

Özellikle tahıl ve un gibi ürünlerin gemilerle taşınması, kemirgenlerin ve hastalığı taşıyan pirelerin farklı bölgelere ulaşmasını kolaylaştırdı.

Veba günümüzde de görülüyor

Veba, yalnızca geçmiş yüzyıllarda yaşanmış bir hastalık değil. Bakteri günümüzde de Afrika, Asya, Güney Amerika ve ABD'deki bazı kemirgen popülasyonlarında doğal olarak bulunuyor.

ABD'de yılda ortalama 7 insan vebası vakası bildiriliyor. Dünyanın bazı bölgelerinde ise zaman zaman yerel salgınlar meydana geliyor.

Madagaskar'da 2017 yılında yaşanan salgında 2 bin 417 vaka ve 209 ölüm kaydedildi.

Piero Olliaro, bu salgının kontrol altına alınmasını veba salgınlarının çoğunlukla sınırlı kaldığına ilişkin örneklerden biri olarak değerlendirdi.

Uzmanlardan veba araştırmalarına devam çağrısı

Sibirya'daki olayın küresel bir salgına dönüşmesi beklenmese de uzmanlar, vebanın izlenmesi ve tedavisine yönelik çalışmaların sürdürülmesini istiyor.

Oxford Üniversitesinden Piero Olliaro, hastalığın dünya genelinde sınırlı sayıda insanı etkilemesine rağmen ciddi sağlık sorunlarına yol açmaya devam ettiğini belirtti.

Olliaro, “Küresel ölçekte çok fazla insanı etkilemeyebilir ancak yine de acıya neden oluyor. Önemli bir hastalık, bu yüzden vebanın varlığını unutmamalıyız” ifadelerini kullandı.