Kuzey Kutbu üzerindeki soğuk havayı kontrol eden kutup girdabının rüzgarları, ölçümlerde kaydedilen en erken tarihte yön değiştirdi. Avrupa'daki meteoroloji uzmanları gelişmeyi benzeri görülmemiş olarak nitelendirirken, ABD, Avrupa ve Doğu Asya'da sert soğuk dalgalarının yaşanma olasılığının arttığı belirtildi. Uzmanlar, bunun kesin olarak dondurucu bir kış yaşanacağı anlamına gelmediğini vurguladı.

Kuzey Kutbu çevresinde dönen ve soğuk havanın yüksek enlemlerde kalmasında rol oynayan kutup girdabında olağan dışı bir değişim yaşandı. DW'nin aktardığına göre stratosferdeki güçlü rüzgarlar, gözlem kayıtlarında daha önce görülmeyen kadar erken bir tarihte tersine döndü. Meteoroloji uzmanları, bu gelişmenin Kuzey Yarımküre'deki kış koşullarını etkileyebileceğini belirtiyor.

Kutup girdabının rüzgarları rekor erkenlikte yön değiştirdi

Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi (ECMWF) uzmanları Tim Stockdale ve Frederic Vitart, AFP'ye yaptıkları açıklamada kutup girdabındaki değişimin zamanlamasına dikkat çekti.

İki uzman, "Bildiğimiz kadarıyla bu, gözlemlenen en erken stratosferik girdap bozulması" ifadelerini kullandı.

Fransa'nın meteoroloji kurumu Meteo-France da yaşanan gelişmeyi "eşi görülmemiş bir olay" olarak değerlendirdi.

Avrupa ve ABD'de soğuk hava dalgası ihtimali arttı

Massachusetts Teknoloji Enstitüsünden (MIT) iklim bilimci Judah Cohen, kutup girdabının erken bozulmasının Kuzey Yarımküre'deki hava koşullarını etkileyebileceğini söyledi.

Cohen, gelişmenin ABD, Avrupa ve Doğu Asya gibi yoğun nüfuslu bölgelerde soğuk hava dalgası yaşanma olasılığını artırdığını belirtti.

Ancak girdabın bozulması, bu bölgelerin tamamında aynı anda veya aynı şiddette soğuk hava görüleceği anlamına gelmiyor.

Kutup girdabı nasıl çalışıyor?

Kutup girdabı, Kuzey Kutbu üzerinde yaklaşık 10 ila 50 kilometre yükseklikte bulunan, saat yönünün tersine dönen soğuk ve alçak basınçlı hava sistemidir.

Girdap güçlü ve düzenli olduğunda soğuk havanın kutup çevresinde kalmasına yardımcı oluyor. Zayıfladığında veya yer değiştirdiğinde ise atmosferdeki hava akımları etkilenebiliyor.

Bu değişim, jet akımının yönünü ve konumunu değiştirerek Arktik kökenli soğuk havanın daha güneydeki bölgelere ulaşmasına neden olabiliyor.

Ani stratosferik ısınma girdabı bozabiliyor

Kutup girdabındaki değişimlerin önemli nedenlerinden biri, ani stratosferik ısınma olarak bilinen atmosfer olayı.

Bu süreçte kutup üzerindeki stratosferin sıcaklığı birkaç gün içinde hızla yükseliyor. Isınma, girdabı oluşturan batı yönlü rüzgarları zayıflatabiliyor.

Girdap yer değiştirebiliyor, parçalara ayrılabiliyor veya rüzgarların yönü tersine dönebiliyor. Sistemin yeniden güçlenmesi ise birkaç hafta sürebiliyor.

2021'de Teksas'ta yaşanan felakette etkili olmuştu

Kutup girdabındaki bozulmaların geçmişte ciddi soğuk hava olaylarına katkıda bulunduğu biliniyor.

Şubat 2021'de ABD'nin Teksas eyaletini etkileyen dondurucu soğuklarda da kutup girdabındaki değişimlerin rol oynadığı belirtilmişti.

Bir haftadan uzun süren aşırı soğuklar, geniş çaplı elektrik kesintilerine yol açmış ve yüzlerce kişi hayatını kaybetmişti.

Meteoroloji uzmanları sert kışın kesin olmadığını vurguladı

İngiltere Meteoroloji Kurumu (Met Office), kutup girdabındaki bozulmanın soğuk hava ihtimalini artırabileceğini ancak bunun tek başına kesin bir tahmin oluşturmadığını belirtti.

MIT'den Judah Cohen de güçlenmekte olan El Nino'nun daha ılık kış koşullarıyla ilişkili olduğunu ve olası soğuk hava etkilerini hafifletebileceğini söyledi. Cohen, bu etkinin de kesin olmadığını ifade etti.

Öte yandan Arktik bölgesindeki hızlı ısınma ile kutup girdabındaki bozulmalar arasında bağlantı olabileceğini gösteren araştırmalar bulunuyor. İklim değişikliğinin bu tür olayların sıklığı üzerindeki etkisi ise bilim dünyasında tartışılmaya devam ediyor.